ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ સહિત સાંધાની વિવિધ સમસ્યાઓમાં દવા, ફિઝિયોથેરાપી, વજન નિયંત્રણ અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર અસરકારક; જરૂર પડે ત્યારે જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરીથી હલનચલનમાં સુધારો શક્ય
અમદાવાદ:
સાંધાનો દુખાવો આજના સમયમાં અનેક લોકો માટે સામાન્ય છતાં ગંભીર સમસ્યા બની રહ્યો છે. ઘૂંટણ, થાપા, કોણી સહિતના સાંધામાં થતી તકલીફને કારણે વ્યક્તિની રોજિંદી જીવનશૈલી પ્રભાવિત થાય છે. સીડી ચઢવા-ઊતરવા, ખુરશી પર બેસવા, બજારમાં ચાલીને જવા જેવી સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ પણ મુશ્કેલ બની શકે છે. અનેક લોકો સર્જરીના ડરથી ડૉક્ટરની સલાહ લેવાનું ટાળે છે. જોકે, તબીબી ક્ષેત્રમાં થયેલી પ્રગતિને કારણે હવે સાંધાના દુખાવા માટે સર્જરી સિવાય પણ સારવારના અનેક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.
એચસીજી હોસ્પિટલ્સ, અમદાવાદના જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી વિભાગના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. પ્રિયંક ગુપ્તા (MBBS, MS ઓર્થોપેડિક્સ)ના જણાવ્યા અનુસાર, દરેક સાંધાના દુખાવામાં સર્જરી કરાવવી જરૂરી નથી. દર્દીની ઉંમર, સાંધાની સ્થિતિ, નુકસાનની ગંભીરતા અને સામાન્ય સ્વાસ્થ્યને ધ્યાનમાં રાખીને સારવાર નક્કી કરવામાં આવે છે.
ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ સાંધાના દુખાવાનું મુખ્ય કારણ
સાંધાની સમસ્યાઓ પાછળ ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ એક સામાન્ય કારણ છે. આ સ્થિતિમાં સાંધામાં ગાદીનું કામ કરતા કાર્ટિલેજનો ધીમે ધીમે ઘસારો થાય છે. આ ઉપરાંત અકસ્માત કે ઇજાઓ, સાંધામાં સોજો અને અગાઉ થયેલા ફ્રેક્ચરને કારણે પણ લાંબા સમય સુધી દુખાવો રહી શકે છે. સાંધામાં જકડન, સોજો, ગરમાવો અને શારીરિક પ્રવૃત્તિ દરમિયાન દુખાવો વધવો એ મુખ્ય લક્ષણો છે. આવા સંકેતોને અવગણવાને બદલે સમયસર નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
દવા અને ફિઝિયોથેરાપીથી પણ મળી શકે છે રાહત
સાંધાની સમસ્યાની શરૂઆતની અથવા મધ્યમ સ્થિતિમાં સામાન્ય રીતે સર્જરી વગરની સારવારને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે. તેમાં દુખાવો અને સોજો ઘટાડતી દવાઓ, ફિઝિયોથેરાપી તથા સાંધાની આસપાસના સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવવાની કસરતોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત વજન ઘટાડવું, રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓમાં જરૂરી ફેરફાર કરવા અને પસંદગીના કિસ્સાઓમાં ઇન્જેક્શન દ્વારા પણ રાહત મળી શકે છે.
જોકે, દવાઓ દુખાવો અને સોજો ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ સાંધાના કાર્ટિલેજને થયેલું નુકસાન સુધારી શકતી નથી. જો સારવાર છતાં રોજિંદાં કામકાજમાં મુશ્કેલી પડે એટલો દુખાવો રહેતો હોય તો વધુ સારવાર અંગે ડૉક્ટર સાથે ચર્ચા કરવી જોઈએ.
જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરીના વિકલ્પો
સર્જરી વગરની સારવારથી પૂરતી રાહત ન મળે અને સાંધાનું નુકસાન ગંભીર હોય ત્યારે જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી એક વિકલ્પ બની શકે છે. ઘૂંટણના માત્ર એક ભાગમાં નુકસાન થયું હોય અને બાકીના ભાગો સ્વસ્થ હોય તો પસંદગીના દર્દીઓમાં આંશિક ઘૂંટણ બદલવાની સર્જરી (પાર્શિયલ ની રિપ્લેસમેન્ટ) કરી શકાય છે. આ પદ્ધતિમાં સાંધાનો માત્ર નુકસાનગ્રસ્ત ભાગ બદલવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત મિનિમલી ઇન્વેઝિવ સર્જરીમાં નાના કાપા દ્વારા સારવાર કરવામાં આવે છે. યોગ્ય દર્દીઓમાં આ પદ્ધતિથી પેશીઓને ઓછું નુકસાન પહોંચાડીને દુખાવો ઘટાડવામાં અને સાજા થવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવામાં મદદ મળી શકે છે. કેટલાક દર્દીઓ સર્જરીના બે-ત્રણ દિવસમાં સહાયથી ચાલવાનું શરૂ કરી શકે છે.
સારવાર પહેલાં જોખમો અને ફાયદા સમજવા જરૂરી
દરેક દર્દીની સમસ્યા અલગ હોવાથી સારવાર પણ વ્યક્તિગત જરૂરિયાત પ્રમાણે નક્કી થાય છે. સર્જરીમાં ચેપ, રક્તસ્ત્રાવ, લોહીના ગઠ્ઠા બનવા અને સાંધામાં જકડન આવવા જેવા જોખમો હોઈ શકે છે. તેથી સર્જરી પહેલાં યોગ્ય તપાસ, દર્દીની તૈયારી અને સર્જરી પછી ફિઝિયોથેરાપી તથા રિહેબિલિટેશન મહત્વપૂર્ણ છે.
ડૉ. પ્રિયંક ગુપ્તાના જણાવ્યા અનુસાર, સાંધાનો દુખાવો થાય એટલે સર્જરી જ કરાવવી પડે એવું નથી. સમયસર નિદાન, યોગ્ય સારવાર અને નિષ્ણાતની સલાહથી અનેક દર્દીઓ સર્જરી વિના પણ રાહત મેળવી શકે છે. જો સર્જરી જરૂરી બને તો ઉપલબ્ધ આધુનિક પદ્ધતિઓથી હલનચલન અને જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો લાવી શકાય છે. તેથી દુખાવાને અવગણવાને બદલે સમયસર તબીબી સલાહ લેવી એ જ શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.
