ભારતીય રિઝર્વ બેંક (આરબીઆઈ) એ રૂપિયાને તૂટતો અટકાવવા માટે અનેક પ્રયાસો કર્યા છે. આ માટે, કેન્દ્રીય બેંકે આશરે 12 બિલિયન ડૉલરનું વેચાણ કર્યું , જેનાથી રૂપિયાને ટેકો મળ્યો
એસવીએન,નવી દિલ્હી
2025 માં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (આરબીઆઈ) એ રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે 11.9 બિલિયન ડૉલરનું ચોખ્ખું વેચાણ કર્યું . આ સ્પષ્ટ કરે છે કે આરબીઆઈ એ ચલણ બજારમાં સ્થિરતા જાળવવાનું આ મુખ્ય બળ છે. આરબીઆઈ ના ડિસેમ્બર બુલેટિનના ડેટા દર્શાવે છે કે કેન્દ્રીય બેંકે નાણાકીય વર્ષ 2025 (FY25) દરમિયાન સ્પોટ અને ફોરવર્ડ માર્કેટ બંનેમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી . આનો હેતુ રૂપિયાની અસ્થિરતા ઘટાડવા અને બજાર વ્યવસ્થા જાળવવાનો હતો.
સ્પોટ માર્કેટમાં , જેને ઓવર-ધ-કાઉન્ટર ( OTC) માર્કેટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે , આરબીઆઈ એ તરલતા પૂરી પાડવા માટે ખરીદેલા ડોલર કરતાં વધુ ડોલર વેચ્યા. ઓક્ટોબરમાં ચોખ્ખી ડોલર ખરીદી સપ્ટેમ્બરમાં 2.2 બિલિયન ડૉલરથી 704% વધીને 17.7 બિલિયન ડૉલર થઈ. ચોખ્ખું ડોલર વેચાણ 192% વધીને 29.6 બિલિયન ડૉલર થયું. પરિણામે , ઓક્ટોબરમાં ચોખ્ખું ડોલર વેચાણ કુલ 11.9 બિલિયન ડૉલર થયું , જે સપ્ટેમ્બરમાં 7.9 બિલિયન ડૉલરથી 50% વધુ છે . આ રૂપિયા પર દબાણને રોકવા માટે આરબીઆઈ દ્વારા વધુ હસ્તક્ષેપ સૂચવે છે. એકંદરે , FY25 થી ઓક્ટોબર 2025 દરમિયાન આરબીઆઈ નું ચોખ્ખું ડોલર વેચાણ 34.5 બિલિયન ડૉલર હતું , જે કોન્ટ્રાક્ટ રેટ પર રૂ. 2,91,233 કરોડ જેટલું હતું .
રિઝર્વ બેંકે પણ આ પગલાં લીધાં
સ્પોટ માર્કેટમાં હસ્તક્ષેપ કરવા ઉપરાંત , આરબીઆઈ એ ભવિષ્યની અપેક્ષાઓને પ્રભાવિત કરવા માટે ફોરવર્ડ કોન્ટ્રાક્ટ્સનો પણ આશરો લીધો. વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત વપરાયું ન હતું. ઓક્ટોબરના અંતમાં ચોખ્ખું ફોરવર્ડ વેચાણ 7.1% વધીને 63.6 બિલિયન ડૉલર થયું જે સપ્ટેમ્બરના અંતમાં 59.4 બિલિયન ડૉલર હતું . આ મોટી ફોરવર્ડ પોઝિશન બફર તરીકે કામ કરે છે. તે બજારોને ખાતરી આપે છે કે જો જરૂર પડે તો ભવિષ્યમાં ડોલર ઉપલબ્ધ થશે.
તટસ્થ સ્થિતિ
એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ કરન્સી ફ્યુચર્સ માર્કેટમાં આરબીઆઈ એ તેની ચોખ્ખી સ્થિતિ તટસ્થ રાખી. ઓક્ટોબરમાં , આરબીઆઈ એ 2.3 બિલિયન ડૉલર ખરીદ્યા અને 2.3 બિલિયન ડૉલર વેચ્યા , જેના પરિણામે કોઈ ચોખ્ખી ખરીદી કે વેચાણ થયા નહીં. આમ છતાં , ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિમાં વધારો થયો , કુલ વોલ્યુમ સપ્ટેમ્બરની સરખામણીમાં 73.5% વધ્યું . ઓક્ટોબરના અંત સુધીમાં , ચોખ્ખું ફ્યુચર્સ વેચાણ 9.8% ઘટીને 1.4 બિલિયન ડૉલર થયું.
રિઝર્વ બેંકનો પ્રયાસ શું હતો?
ડેટા એ પણ દર્શાવે છે કે આરબીઆઈ રૂપિયાને 89 ના સ્તર સુધી ઘટતો અટકાવવામાં આવી રહ્યો હતો . ઓક્ટોબરમાં અસરકારક હસ્તક્ષેપથી ભાવ 88.25 રૂપિયા પ્રતિ ડોલર હતો , જે સપ્ટેમ્બરમાં 88.35 રૂપિયા પ્રતિ ડોલર કરતા થોડો ઓછો હતો. ડોલરના વેચાણના જથ્થામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હોવા છતાં આ બન્યું. આ સૂચવે છે કે અસ્થિર સમયગાળા દરમિયાન રૂપિયાને 89 ના સ્તરથી નીચે નબળો પડતો અટકાવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા .
ડોલર સામે રૂપિયો ક્યાં પહોંચ્યો?
સોમવારે અમેરિકન ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો થોડો નબળો પડ્યો. છેલ્લા ત્રણ દિવસથી રૂપિયો મજબૂત થઈ રહ્યો હતો પરંતુ 90 ના સ્તરને પાર કરવામાં નિષ્ફળ ગયો. સ્થાનિક કંપનીઓ તરફથી ડોલર ખરીદીની માંગ અને નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ્સ ( NDF ) બજારમાં દબાણને કારણે રૂપિયો ઘટ્યો. આ પરિબળોએ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા ( આરબીઆઈ ) ના હસ્તક્ષેપને કારણે મળેલી મજબૂતાઈને રદ કરી દીધી . શુક્રવારે રૂપિયો 89.27 પર બંધ થયો હતો પરંતુ સોમવારે 0.4 % ઘટીને 89.65 પર બંધ થયો. દિવસના વેપાર દરમિયાન રૂપિયો 89.45 અને 89.72 ની વચ્ચે ટ્રેડ થયો .
