ભારતના પ્રથમ ખાનગી ઓર્બિટલ રોકેટ ‘વિક્રમ-1’ ના સફળ લોન્ચિંગ સાથે ખાનગી સ્પેસ ક્ષેત્રમાં નવા યુગનો પ્રારંભ થયો છે. આ મિશનથી ભારતની અવકાશ ક્ષમતાઓમાં અનેકગણો વધારો થવાની આશા છે
નવી દિલ્હી:
ભારત માટે આજે એક ગૌરવપૂર્ણ દિવસ છે. હૈદરાબાદ સ્થિત સ્ટાર્ટઅપ ‘સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ’ (Skyroot Aerospace) દ્વારા નિર્મિત દેશના પ્રથમ ખાનગી ઓર્બિટલ રોકેટ ‘વિક્રમ-1’ એ આજે શનિવારે બપોરે 12 વાગ્યે શ્રીહરિકોટાના ઈસરો લોન્ચ સેન્ટરથી સફળતાપૂર્વક ઉડાન ભરી છે. ‘મિશન આગમન’ નામ આપવામાં આવેલા આ પ્રોજેક્ટ સાથે ભારતે અવકાશ ક્ષેત્રે એક નવો ઈતિહાસ રચ્યો છે.
મિશનની વિશેષતાઓ અને કંપનીની સફર વિક્રમ-1 રોકેટ ટેકનોલોજીથી લઈને કલા સુધીના વિવિધ પેલોડ્સને અવકાશમાં લઈ ગયું છે. આ સમગ્ર મિશનનો ખર્ચ અંદાજે 2 થી 3 મિલિયન ડોલર (આશરે 19 થી 28 કરોડ રૂપિયા) છે. સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસની સ્થાપના 2018માં ઈસરોના પૂર્વ વૈજ્ઞાનિકો પવન કુમાર ચંદના અને નાગા ભરત ડાકા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. બંને સ્થાપકોએ સરકારી નોકરી છોડીને ભારતની પ્રથમ ખાનગી રોકેટ કંપની બનાવવાનું સ્વપ્ન જોયું હતું, જે આજે વાસ્તવિકતામાં બદલાયું છે. પવન કુમાર ચંદના, જેઓ IIT ખડગપુરના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી છે, તેમના નેતૃત્વ હેઠળ કંપની આજે 10,500 કરોડ રૂપિયાનું વેલ્યુએશન ધરાવે છે.
ભારતીય સ્પેસ સેક્ટર માટે કેમ મહત્વનું છે આ પગલું? અત્યાર સુધી સેટેલાઈટ લોન્ચ કરવાની જવાબદારી મુખ્યત્વે ઈસરો (ISRO) પર હતી, પરંતુ હવે ખાનગી કંપનીઓની એન્ટ્રીથી સ્પેસ સેક્ટરમાં ક્રાંતિ આવશે. તેના મુખ્ય ફાયદાઓ નીચે મુજબ છે:
- ઓછી કિંમત: ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા ઓછા ખર્ચે સેટેલાઈટ લોન્ચિંગની સુવિધા મળતા વિશ્વભરના દેશો ભારત તરફ આકર્ષિત થશે.
- રોજગાર અને રોકાણ: ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી વધવાથી નવા સ્ટાર્ટઅપ્સને તક મળશે, જે દેશમાં રોજગાર સર્જન અને મોટા પાયે રોકાણ લાવશે.
- સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ઉછાળો: સરકારની ઉદાર નીતિઓ અને 2024માં સ્પેસ સેક્ટરમાં 100% FDI ની મંજૂરી બાદ ભારતમાં છેલ્લા 12 વર્ષમાં 400 થી વધુ સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સ શરૂ થયા છે.
આર્થિક ભવિષ્ય અને લક્ષ્યાંકો ભારતનું સ્પેસ ઈકોનોમી હાલ ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે. 2021માં વૈશ્વિક સ્પેસ ઉદ્યોગમાં ભારતનો હિસ્સો લગભગ 2% (8.4 અબજ ડોલર) હતો. સરકારી અનુમાન મુજબ, 2030 સુધીમાં ભારતની સ્પેસ ઈકોનોમી 40 થી 45 અબજ ડોલર અને 2040 સુધીમાં 100 અબજ ડોલર સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. 2015 થી 2024 દરમિયાન ઈસરોએ 393 વિદેશી સેટેલાઈટ લોન્ચ કરીને અંદાજે 4227 કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી છે. હવે ખાનગી કંપનીઓના જોડાવાથી આ નિકાસમાં પણ મોટો ઉછાળો આવવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
આ સફળતા માત્ર એક રોકેટ લોન્ચિંગ નથી, પરંતુ ભારતની વધતી જતી ટેકનોલોજીકલ તાકાત અને આત્મનિર્ભર ભારતનું પ્રતીક છે.
