બેઇજિંગ/ઇસ્લામાબાદ
પાકિસ્તાનનો અવકાશ કાર્યક્રમ ભારતથી ઓછામાં ઓછા 10 વર્ષ પહેલા શરૂ થયો હતો. પરંતુ પાકિસ્તાન અવકાશ કાર્યક્રમમાં ભારતથી 25 વર્ષ પાછળ છે. પાકિસ્તાને હવે જાહેરાત કરી છે કે તે ચીનની મદદથી ચંદ્ર પર પોતાનો રોવર મોકલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. એક અહેવાલ મુજબ, પાકિસ્તાનના આયોજન, વિકાસ અને વિશેષ પહેલ મંત્રી અહેસાન ઇકબાલે કહ્યું કે ભારતથી લગભગ એક દાયકા પહેલા પોતાનો અવકાશ સંશોધન કાર્યક્રમ શરૂ કરવા છતાં, પાકિસ્તાન 2035 સુધીમાં ચંદ્ર પર અવકાશયાન ઉતારવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. અહેસાન ઇકબાલે બેઇજિંગમાં ચીની અવકાશ અને પરમાણુ ઊર્જા અધિકારીઓ સાથેની બેઠક દરમિયાન આ વાત કહી. જિયો અનુસાર, આ મિશનની જવાબદારી પાકિસ્તાનની અવકાશ એજન્સી SUPARCO ને સોંપવામાં આવી છે, જેણે હજુ સુધી પોતાના દમ પર એક પણ ઉપગ્રહ અવકાશમાં મોકલ્યો નથી. SUPARCO એ ચીની અવકાશ એજન્સીની મદદથી ચીનના તમામ ઉપગ્રહો લોન્ચ કર્યા છે.
યોજના સમજાવતા, પાકિસ્તાની મંત્રીએ કહ્યું કે આ યોજના હેઠળ, પાકિસ્તાન 2028માં ચીનના ચાંગ-8 મિશન સાથે મળીને 35 કિલોગ્રામનું ચંદ્ર રોવર મોકલશે, જે ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર ઉતરાણ કરશે અને તેનો અભ્યાસ કરશે. આ જાહેરાત એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે દેશ હાલમાં આતંકવાદી હુમલાઓ, માળખાગત સુવિધાઓ અને આર્થિક અસ્થિરતાનો સામનો કરી રહ્યો છે. પાકિસ્તાની મંત્રીએ કહ્યું કે પાકિસ્તાનનો અવકાશ કાર્યક્રમ ઘણો પાછળ છે અને તેઓ આ પછાતપણાને ભરવા માટે ચીન સાથે ઝડપથી કરાર કરી રહ્યા છે.
પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચે અવકાશ ક્ષેત્ર પર મોટો કરાર
તે જ સમયે, ચીને અવકાશ ક્ષેત્રમાં પાકિસ્તાનને સંપૂર્ણ મદદ કરવાની વાત કરી છે. પાકિસ્તાની મંત્રી સાથેની મુલાકાતમાં પરમાણુ ઊર્જા અને અવકાશ સંશોધનમાં સહયોગને વ્યાપક રાષ્ટ્રીય વિકાસ લક્ષ્યો સાથે જોડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવામાં આવ્યું હતું. અહસાન ઇકબાલે કહ્યું કે પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચે સહયોગ સતત વધી રહ્યો છે અને K-2, K-3 અને C-5 પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ આનો પુરાવો છે. જ્યારે પાકિસ્તાન પોતાના દમ પર અવકાશમાં એક પણ ઉપગ્રહ મોકલી શક્યું નથી, ત્યારે ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ISRO) એ તેના પાડોશીની તુલનામાં ઘણી પ્રગતિ કરી છે. ઈસરોએ તેના ચંદ્ર મિશન, ચંદ્રયાન અને મંગળ મિશન, મંગળયાનમાં શાનદાર સફળતાઓ મેળવી છે. ભારત હવે અવકાશમાં તેના પ્રથમ માનવસહિત મિશન, ગગનયાન તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે, જે 2027ની શરૂઆતમાં પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં મોકલવાનું છે.
એક અહેવાલ મુજબ, મંત્રી અહસાન ઈકબાલે “ઉડાન પાકિસ્તાન” પહેલને પ્રોત્સાહન આપતા દાવો કર્યો હતો કે વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફે દેશના સ્થિર અવકાશ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રમાં નવા પ્રાણ ફૂંક્યા છે. તેમણે કહ્યું કે તાજેતરમાં જ પાકિસ્તાનમાં બનેલા ત્રણ ઉપગ્રહો લોન્ચ કરવામાં આવ્યા છે. જોકે ત્રણેય ઉપગ્રહો ચીનની મદદથી મોકલવામાં આવ્યા છે, પરંતુ હવે પાકિસ્તાન 2026 સુધીમાં પોતાનો પહેલો અવકાશયાત્રી મોકલવા માટે ફરીથી ચીનના અવકાશ મથકનો આશરો લેવાની આશા રાખી રહ્યું છે, જોકે પાકિસ્તાન પાસે એકલા આવું કરવાની ક્ષમતા નથી. પરંતુ નિષ્ણાતો કહે છે કે પાકિસ્તાન માટે આવું કરવું શક્ય છે. SUPARCOનું વાર્ષિક બજેટ ફક્ત 36 મિલિયન ડૉલર છે, જે ભારતના ISRO ની તુલનામાં ખૂબ જ ઓછું છે. વધુમાં, છેલ્લા દાયકાથી એજન્સીનું નેતૃત્વ નિવૃત્ત લશ્કરી જનરલો દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે તેના વૈજ્ઞાનિક અભિગમ પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
