ભગવાન શિવના ગળામાં માનવ માથાની મુંડમાળાનું રહસ્ય શું છે?

અમદાવાદ

રુદ્રાષ્ટકમમાં, ભગવાન શિવનો મહિમા વર્ણવતી વખતે, એક શ્લોકમાં, તેમના માનવ માથાની માળાનો ઉલ્લેખ નીચે મુજબ કરવામાં આવ્યો છે: ‘મૃગધીશચર્મમ્બરમ મુંડમલમ, પ્રિયમ શંકરમ સર્વનાથમ ભજામિ.’ એટલે કે, સિંહની ચામડી પહેરેલા અને માનવ માથાની માળા પહેરેલા ભગવાન શિવ, દરેકનો પ્રેમ છે અને હું આવા પ્રિય શંકરજીને નમન કરું છું. ભગવાન શિવના માનવ માથાની માળા વિશેની વિગતો વિવિધ સ્થળોએ જોવા મળે છે. પરંતુ, ભગવાન શિવ માનવ માથાની માળા કેમ પહેરે છે અને એકવાર નારદજીને તેના વિશે ઉત્સુકતા થઈ, ત્યારે તેમણે માતા સતીને તેના વિશે પૂછ્યું. ચાલો જાણીએ આ વાર્તા વિશે.

નારદજી માતા સતી પાસે પહોંચ્યા

જ્યાં બધા દેવતાઓ અલગ અલગ આભૂષણો પહેરે છે. ભગવાન શિવ હંમેશા સારા પોશાક પહેરે છે જ્યારે ભગવાન શિવનું સ્વરૂપ એવું છે કે તેઓ તેમના ગળામાં સાપ, તેમના શરીર પર રાખ અને તેમના ગળામાં માનવ ખોપરીની માળા પહેરે છે. તેમના કપાળ પર ચંદ્ર અને હાથમાં ત્રિશૂળ છે, પરંતુ ભગવાન શિવ હાડપિંજરની ખોપરીની માળા કેમ પહેરે છે. એક વાર નારદજીને આ વાતની ઉત્સુકતા થઈ. તેમણે માતા સતીને આ વિશે પૂછવાનું વિચાર્યું.

માતા સતીના મનમાં શંકા પેદા કરી

કથા કહે છે કે નારદ મુનિએ માતા સતીને સીધું પૂછ્યું નહીં કે શિવજી માનવ ખોપરીની માળા કેમ પહેરે છે. તેમણે માતા સતીને કહ્યું કે ભોલેનાથ કોને સૌથી વધુ પ્રેમ કરે છે. આના પર માતા સતીએ નારદજીને કહ્યું કે તે મને પ્રેમ કરે છે, ત્યારે નારદજીએ માતા સતીને પૂછ્યું કે જો બાબા તમને સૌથી વધુ પ્રેમ કરે છે તો તેઓ તેમના ગળામાં માનવ ખોપરીની માળા કેમ પહેરે છે. નારદજીના શબ્દો માતા સતીના મનમાં ખૂંચી ગયા. તે મનમાં વિચારવા લાગીયાં કે આવું કેમ છે. માતા સતીએ શિવજીને એક પ્રશ્ન પૂછ્યો

આ પછી, માતા સતીએ શિવજીને એ જ પ્રશ્ન પૂછ્યો. તમે મને કહો કે તમે માનવ માથાની માળા કેમ પહેરો છો અને આ કોના માથા છે. એવું કહેવાય છે કે પહેલા ભગવાન શિવે માતા સતીને ટાળવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો પરંતુ જ્યારે તેમણે જીદ કરી, ત્યારે શિવજીએ કહ્યું કે માનવ માથાની આ માળા તમારા માથામાં છે. હમણાં તેમાં 107 માથા છે અને તમે તે શરીર છોડી દીધા છે. હવે આ તમારો 108મો જન્મ છે. આના પર માતા સતીએ પૂછ્યું, હું વારંવાર જન્મ લઉં છું પણ તમે કેમ નહીં. આના પર શિવજીએ કહ્યું, હું અમર કથા જાણું છું. આના પર માતાએ કહેવાનું શરૂ કર્યું કે મને પણ અમર કથા સંભળાવો.

શિવજીએ 108 માનવ માથાની માળા પહેરી છે

કથા કહે છે કે ભગવાન શિવે માતા સતીને અમર કથા સંભળાવી હતી પરંતુ માતા વચ્ચે સૂઈ ગયા હતાં જેના કારણે તે તેને સંપૂર્ણપણે સાંભળી શક્યા ન હતા. પાછળથી, શિવજીનું અપમાન સહન ન કરી શકવાને કારણે, માતા સતી તેમના પિતા રાજા દક્ષના યજ્ઞમાં કૂદી પડ્યા. એવું કહેવાય છે કે તેમણે માતાના આ સ્વરૂપનીં માળા પણ પોતાની માળામાંથી ગૂંથી હતીં. આમ તેઓ 108 માથાની માળા પહેરે છે. આ પછી, માતા સતીનો ફરીથી માતા પાર્વતી તરીકે જન્મ થયો અને તેમના લગ્ન દરમિયાન, ભગવાન શિવે 108 માનવ માથાની આ માળા પહેરી. માતા પાર્વતીને અમરત્વ હતું, તેથી તેમણે પોતાનું શરીર છોડ્યું નહીં.

રાહુનો ઉલ્લેખ એક વાર્તામાં છે

બીજી વાર્તામાં, એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે ભગવાન શિવે રાહુના 108 માથાની માળા પહેરી હતી. આ વાર્તા એવી છે કે જ્યારે સમુદ્ર મંથન દરમિયાન દેવતાઓ અને રાક્ષસોને અમૃત અને વિષ વહેંચવામાં આવી રહ્યું હતું, ત્યારે સ્વર્ભાનુ નામનો રાક્ષસ દેવતાઓની હરોળમાં બેઠો હતો. પછી સૂર્ય અને ચંદ્રએ ભગવાન વિષ્ણુને તેની ફરિયાદ કરી. પછી ભગવાન વિષ્ણુએ સ્વર્ભાનુનું માથું શરીરથી અલગ કરી દીધું. માથું રાહુ કહેવામાં આવ્યું અને શરીર કેતુ કહેવામાં આવ્યું.

શિવે રાહુની માળા પહેરી

કથા કહે છે કે ક્રોધમાં રાહુ ચંદ્રની પાછળ ગયો અને તેને ગળી ગયો, પરંતુ કોઈ શરીર ન હોવાથી, ચંદ્ર ભાગી ગયો. પછી રાહુએ ચંદ્રને ચાવવાનું વિચાર્યું અને તેને પકડવાનો પ્રયાસ કર્યો. ચંદ્ર ભાગી ગયો અને શિવ પાસે પહોંચ્યો. શિવે ચંદ્રને તેના વિંટાયેલા વાળમાં રાખ્યા. જ્યારે રાહુ તેની પાસે પહોંચ્યો, ત્યારે શિવે કહ્યું કે તમને ખોરાકની જરૂર નથી. જ્યારથી તું મારી પાસે આવ્યો છે, ત્યારથી હું તને મારા ગળામાં પહેરું છું. એવું કહેવાય છે કે રાહુને પોતાની નજીક જોઈને ચંદ્ર ધ્રૂજવા લાગ્યો અને તેમાંથી અમૃત પડવા લાગ્યું, જેના પ્રભાવથી રાહુને 108 માથા મળ્યા. ત્યારથી શિવજીના ગળામાં રાહુના 108 માથાની માળા છે જેને મુંડમાળ કહેવામાં આવે છે.