હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખુલશે, સસ્તા ક્રૂડની આશા; ઈરાન પરના પ્રતિબંધોમાં રાહતથી ભારતને આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક લાભ
નવી દિલ્હી
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધનો અંત લાવતો ઐતિહાસિક શાંતિ કરાર થયો છે. પાકિસ્તાન અને કતારની મધ્યસ્થતામાં થયેલી આ સમજૂતીની પુષ્ટિ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કરી છે. આ કરારથી માત્ર મધ્ય પૂર્વમાં જ શાંતિનો માર્ગ ખુલ્યો નથી, પરંતુ ભારત માટે પણ અનેક મહત્વપૂર્ણ આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક તકો સર્જાઈ છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખુલતાં ઓઇલ બજારને રાહત
કરાર બાદ અમેરિકા ઈરાન પરની નૌસૈનિક નાકાબંધી હટાવશે અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરીથી વેપારી જહાજો માટે ખુલ્લો મૂકશે. વિશ્વના આશરે 20 ટકા ઓઇલ અને એલએનજીનો પુરવઠો આ માર્ગેથી પસાર થાય છે. યુદ્ધ દરમિયાન આ પુરવઠા પર અસર થતાં વૈશ્વિક બજારમાં અનિશ્ચિતતા જોવા મળી હતી.
ભારતના ઓઇલ આયાત ખર્ચમાં થઈ શકે ઘટાડો
ભારત પોતાની જરૂરિયાતના 80થી 85 ટકા ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે. ઈરાનનું ઓઇલ ફરીથી વૈશ્વિક બજારમાં આવતાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. તેના કારણે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ પરનું દબાણ ઘટશે, મોંઘવારી નિયંત્રણમાં રહેશે અને ભારતનું ઓઇલ આયાત બિલ પણ ઓછું થઈ શકે છે. સાથે જ ભારતીય રૂપિયાને મજબૂતી મળવાની સંભાવના છે.
રૂપિયામાં વેપારની ફરી શક્યતા
ભૂતકાળમાં ભારત અને ઈરાન વચ્ચે ઓઇલનો વેપાર રૂપિયામાં થતો હતો. અમેરિકી પ્રતિબંધોને કારણે આ વ્યવહાર બંધ થયો હતો. હવે ઈરાનના ઓઇલ નિકાસ પરના પ્રતિબંધોમાં રાહત મળતાં ભારત ફરીથી સસ્તું ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદી શકે તેવી આશા છે. કરાર મુજબ ઈરાનની ફ્રીઝ કરાયેલી 24થી 25 અબજ ડોલરની સંપત્તિ પણ મુક્ત કરવામાં આવશે.
ચાબહાર પોર્ટ અને INSTCને મળશે વેગ
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ચાબહાર પોર્ટ પ્રોજેક્ટને આ સમજૂતીથી મોટો ફાયદો થવાની શક્યતા છે. અમેરિકા-ઈરાન સંબંધોમાં સુધારો થતાં ચાબહાર બંદરના વિકાસ, નવા રોકાણ અને વેપારને વેગ મળશે. સાથે જ ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર (INSTC)ના વિકાસને પણ ગતિ મળશે, જેના કારણે ભારતની મધ્ય એશિયા અને યુરોપ સુધીની પહોંચ વધુ સરળ બનશે.
કરારની મુખ્ય જોગવાઈઓ
સમજૂતી હેઠળ ઈરાનના ઓઇલ અને પેટ્રોકેમિકલ નિકાસ પરના પ્રતિબંધોમાં રાહત આપવામાં આવશે. ઈરાનને વૈશ્વિક બેન્કિંગ અને નાણાકીય વ્યવસ્થામાં ફરીથી પ્રવેશ મળશે. અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો ઈરાનના પુનર્નિર્માણ માટે આશરે 300 અબજ ડોલરની યોજના રજૂ કરશે. તમામ મોરચાઓ પર યુદ્ધવિરામ અમલમાં આવશે અને અમેરિકી સૈન્ય દળો ધીમે ધીમે પાછા ખેંચાશે.
પરમાણુ મુદ્દે આગળની વાટાઘાટો
કરાર હેઠળ 60 દિવસની સત્તાવાર વાટાઘાટોનો સમયગાળો શરૂ થશે, જેમાં પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રતિબંધોને કાયમી રીતે દૂર કરવા અંગે ચર્ચા થશે. ઈરાન પરમાણુ હથિયાર ન બનાવવાના પોતાના વચનને ફરી દોહરાવશે. સમગ્ર પ્રક્રિયા પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રની દેખરેખ રહેશે.
વૈશ્વિક સ્થિરતા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું
નિષ્ણાતોના મતે આ શાંતિ કરારથી મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઘટશે, વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં સ્થિરતા આવશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને નવી ગતિ મળશે. ભારત માટે આ સમજૂતી સસ્તું ઓઇલ, મજબૂત વેપાર સંબંધો, ચાબહાર પોર્ટના વિકાસ અને ઊર્જા સુરક્ષા જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં લાંબા ગાળાનો લાભ આપનારી સાબિત થઈ શકે છે.
