- સરકાર ૨૦૨૮-૨૯ સુધીમાં ચુંબિદા હાઇવે પર સેટેલાઇટ આધારિત ટોલિંગ શરૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. આનાથી ટોલ પ્લાઝા પર રોકાવાની જરૂર ઘટશે અને અંતરના હિસાબે ટોલ કપાશે. જોકે, આ સિસ્ટમથી ગાડીઓની લોકેશન ટ્રેકિંગ અને પ્રાઇવેસીને લઈને સવાલો ઉઠ્યા છે.
- ૨૦૨૮ સુધીમાં બદલાઈ જશે ટોલ ટેક્સ લેવાનો રસ્તો.
નવી દિલ્હી:
ભારતમાં આગામી સમયમાં હાઇવે પર ટોલ ટેક્સ ચૂકવવાની રીત બદલાઈ શકે છે. સરકારની યોજના ૨૦૨૮-૨૯ સુધીમાં કેટલાક ચુંબિદા નેશનલ હાઇવે પર સેટેલાઇટ આધારિત ટોલ વસૂલાત શરૂ કરવાની છે. આનાથી ગાડીઓને ટોલ પ્લાઝા પર રોકાવાની જરૂર નહીં પડે અને વાહન ચાલકો પાસેથી નક્કી કરેલા ટોલ પોઇન્ટના બદલે નક્કી કરેલા અંતરના હિસાબે શુલ્ક લેવામાં આવશે. બીજી તરફ સેટેલાઇટ આધારિત ટોલને લઈને સવાલો પણ ખડા થઈ ગયા છે.
આ સિસ્ટમને ગ્લોબલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (GNSS) અથવા જીપીએસ આધારિત ટોલિંગ કહેવામાં આવે છે. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ તેને તકનીકી તૈયારી અને દેશમાં સેટેલાઇટ નેવિગેશનની ક્ષમતા વધવાના આધારે તબક્કાવાર રીતે લાગુ કરવામાં આવશે.
આઈઆઈટી કાાનપુરને મળી જવાબદારી મિન્ટમાં પ્રકાશિત થયેલા એક આર્ટિકલ મુજબ સડક પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય (MoRTH) એ આ તકનીક પર રિસર્ચ કરવા અને દેશ માટે ભરોસાપાત્ર સિસ્ટમ તૈયાર કરવા માટે આઈઆઈટી કાનપુરમાં એક સેન્ટર ઓફ એક્સીલન્સ બનાવ્યું છે. આ માટે સંપૂર્ણ ફંડિંગ મંત્રાલય તરફથી કરવામાં આવી રહી છે.
સરકારનું લક્ષ્ય ૨૦૨૮ સુધીમાં કેટલાક ચુંબિદા હાઇવે પર આ સિસ્ટમને લાગુ કરવાનું છે. જોકે, તેની શરૂઆત તકનીકી તૈયારી અને દેશભરમાં ૨૪ કલાક સેટેલાઇટ ટ્રેકિંગની ક્ષમતા ઉપલબ્ધ હોવા પર નિર્ભર રહેશે. સરકારનું કહેવું છે કે ટોલ વસૂલાતની વ્યવસ્થા સતત બેહતર થઈ રહી છે અને નવી તકનીકથી રોડ મુસાફરીનો અનુભવ પણ બેહતર થઈ શકે છે.
સેટેલાઇટ આધારિત ટોલિંગના ફાયદા:
- વર્તમાન ટોલ પ્લાઝા પર વાહનોની લાંબી કતારો લાગવાથી ઘણી વખત ટ્રાફિક ધીમો થઈ જાય છે. સેટેલાઇટ ટોલિંગથી ટોલ પ્લાઝા પર રોકાવાની જરૂર ઘટશે. વાહનો રોકાયા વગર હાઇવે પરથી પસાર થઈ શકશે.
- અંતરના હિસાબે ટોલ લાગશે, એટલે કે વાહને જેટલું ટોલ યોગ્ય અંતર કાપ્યું હશે, તે જ આધારે શુલ્ક લેવામાં આવશે.
- ટ્રાફિકમાં સુધારો થશે. ટોલ બૂથ પર કતારો ઓછી કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
- રોડ પર સ્ટ્રક્ચરની જરૂર ઘટશે, એટલે કે ભવિષ્યમાં ટોલ પ્લાઝા અને તેની સાથે જોડાયેલા અનેક સાધનોની જરૂર ઓછી થઈ શકે છે.
- જોકે વાહનોની દેખરેખ અને ટોલ ચોરી અટકાવવા માટે કેમેરા અને અન્ય તપાસ પ્રણાલીઓની જરૂર બની રહી શકે છે.
…પરંતુ ઉઠી રહ્યા છે સવાલો સેટેલાઇટ આધારિત ટોલિંગના તમામ ફાયદાઓ છતાં આ સિસ્ટમ પર સવાલો પણ ઉઠવા લાગ્યા છે. યેલ યુનિવર્સિટીમાં લેક્ચરર અને જર્નાલિસ્ટ સુશાંત સિંહે આ સિસ્ટમ પર પ્રાઇવેસીને લઈને સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘એક્સ’ પર એક પોસ્ટમાં મિન્ટના સમાચારને શેર કરતા લખ્યું છે, ‘શું આનો મતલબ એ નથી કે હવે રિયલ ટાઈમ નજર રાખવામાં આવશે?’ એટલે કે કોઈ ગાડી કયા સમયે ક્યાં હાજર છે, તેના વિશે સેટેલાઇટના માધ્યમથી દરરોજ સરકારને જાણકારી મળતી રહેશે.
શું છે સેટેલાઇટ આધારિત ટોલિંગ સિસ્ટમ? હાલમાં નેશનલ હાઇવે પર ટોલ વસૂલાત માટે FASTag નો ઉપયોગ થાય છે. આ સિવાય સરકાર મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો (MLFF) સિસ્ટમ પણ વધારી રહી છે. આ વ્યવસ્થાઓમાં ગાડીઓને ટોલ બૂથ પર રોકાવું પડતું નથી, પરંતુ વાહનોની ઓળખ અને ટોલ વસૂલાત માટે રોડ પર કેમેરા અને બીજા ઉપકરણો લગાવવા પડે છે.
તેનાથી વિપરીત, GNSS આધારિત ટોલિંગમાં સેટેલાઇટ અને ગાડીમાં લગાવેલા યોગ્ય ડિવાઈસની મદદથી હાઇવે પર નક્કી કરેલા અંતરની માહિતી મેળવવામાં આવશે. આ જ આધારે ટોલની ગણતરી થશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વાહન હાઇવે પર એક નક્કી કરેલા ટોલ પોઇન્ટ સુધી પહોંચતા પહેલા જ બહાર નીકળી જાય છે, તો તેની પાસેથી માત્ર એટલું જ ટોલ લેવામાં આવશે, જેટલું અંતર તેણે ટોલ વાળા હાઇવે પર કાપ્યું છે.
