ડૉક્ટર ડેથ જે પદાર્થ તેની કારમાં લઈ ગયો તે એમોનિયમ નાઈટ્રેટ આખા ચાંદનીચોક વિસ્તારને ઉડાવી શક્યું હોત

એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે લાલ કિલ્લા પર થયેલા બોમ્બ વિસ્ફોટમાં સફેદ પાવડરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આતંકવાદીઓ આ સફેદ પાવડરનો ઉપયોગ રસાયણના કોડ વર્ડ તરીકે કરે છે

નવી દિલ્હી

લાલ કિલ્લા પર થયેલા વિસ્ફોટને ફરીદાબાદમાં આશરે 3,000 કિલો વિસ્ફોટકોની જપ્તી સાથે જોડવામાં આવી રહ્યો છે. મીડિયા અહેવાલો સૂચવે છે કે દિલ્હી લાલ કિલ્લા પર થયેલા બોમ્બ વિસ્ફોટમાં વપરાયેલ વિસ્ફોટક એમોનિયમ નાઈટ્રેટ હોઈ શકે છે. સૂત્રો કહે છે કે આજે સવારે ફરીદાબાદમાં પણ આવો જ વિસ્ફોટક મળી આવ્યો હતો. આ વિસ્ફોટકને આતંકવાદી કોડ વર્ડમાં સફેદ પાવડર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. એમોનિયમ નાઈટ્રેટ પણ સફેદ રંગનો છે. સૂત્રો સૂચવે છે કે દિલ્હી લાલ કિલ્લા પર થયેલા બોમ્બ વિસ્ફોટનો ગુનેગાર પુલવામાનો રહેવાસી ડૉ. ઉમર મોહમ્મદ હતો અને તે કાર ચલાવી રહ્યો હતો. ડૉ. ઉમર મોહમ્મદ જૈશ-એ-મોહમ્મદ આતંકવાદી નેટવર્ક સાથે જોડાયેલો છે જેનો ફરીદાબાદમાં પર્દાફાશ થયો હતો. આ પ્રશ્ન ઉભો કરે છે: એમોનિયમ નાઈટ્રેટ શું છે? શું તે આટલું ઘાતક હોઈ શકે છે? આ બાબતે થોડી માહિતી.

એમોનિયમ નાઈટ્રેટ શું છે? તે કેટલું ખતરનાક છે?

એમોનિયમ નાઈટ્રેટ એક ઔદ્યોગિક રસાયણ છે જેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ખાતરો, ખોદકામ અને ખાણકામમાં વિસ્ફોટક તરીકે થાય છે. તે એક ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટ છે જે યોગ્ય રીતે અને દૂષણ વિના સંગ્રહિત કરવામાં આવે તો પ્રમાણમાં સલામત માનવામાં આવે છે. જો કે, જો તે લીક થાય, બળતણ સાથે ભળી જાય અથવા અસુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરવામાં આવે, તો તે અત્યંત ખતરનાક બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો એમોનિયમ નાઈટ્રેટનો જથ્થો મોટો હોત, તો ચાંદનીચોક જેવા નજીકના બજારો સંપૂર્ણપણે નાશ પામી શકે છે.

આ પરિસ્થિતિઓમાં મોટો વિસ્ફોટ થઈ શકે છે.

રોઇટર્સના મતે, જો ઊંચા તાપમાનના સંપર્કમાં આવે તો મોટી માત્રામાં એમોનિયમ નાઈટ્રેટ મોટા વિસ્ફોટનું કારણ બની શકે છે. આ રસાયણને મોટી ઇંધણ ટાંકીઓ પાસે, મોટી માત્રામાં અને ખરાબ વેન્ટિલેટેડ વિસ્તારોમાં સંગ્રહિત કરવાથી મોટો વિસ્ફોટ થઈ શકે છે. જથ્થો જેટલો મોટો હશે, વિસ્ફોટનું જોખમ વધારે હશે.

બૈરૂતમાં પણ એક મોટો બોમ્બ વિસ્ફોટ થયો હતો

2020માં, બૈરૂતમાં એક મોટો બોમ્બ વિસ્ફોટ થયો હતો, જેમાં ઓછામાં ઓછા 100 લોકો માર્યા ગયા હતા. વિસ્ફોટક ઓર્ડનન્સના નિકાલમાં નિષ્ણાત બ્રિટિશ કંપની, આલ્ફોર્ડ ટેક્નોલોજીસના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર રોલેન્ડ આલ્ફોર્ડના મતે, બૈરૂતમાં વિસ્ફોટનું પ્રમાણ પરંપરાગત બોમ્બ કરતા ઘણું વધારે હતું. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું, “આ કદાચ અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા બિન-પરમાણુ વિસ્ફોટોમાંનો એક છે.”

સફેદ ધુમાડો ફૂટ્યો

ફ્લિન્ડર્સ યુનિવર્સિટીની ફોરેન્સિક, પર્યાવરણીય અને વિશ્લેષણાત્મક રસાયણશાસ્ત્રના સ્ટુઅર્ટ વોકરના જણાવ્યા મુજબ, નિષ્ણાતોએ મંગળવારના વિસ્ફોટના ફૂટેજમાં દેખાતા ધુમાડા અને મશરૂમ વાદળના રંગને એમોનિયમ નાઈટ્રેટ વિસ્ફોટોની લાક્ષણિકતા તરીકે વર્ણવ્યું છે. ઘટનાના વીડિયો ફૂટેજમાં શરૂઆતમાં સફેદ-ગ્રે ધુમાડો દેખાય છે, ત્યારબાદ એક વિસ્ફોટ થયો જેનાથી લાલ-ભૂરા ધુમાડાનો મોટો વાદળ અને એક મોટો સફેદ ‘મશરૂમ વાદળ’ ઉત્પન્ન થયો. આ સૂચવે છે કે ઉત્સર્જિત વાયુઓ સફેદ એમોનિયમ નાઈટ્રેટ ધુમાડો, ઝેરી, લાલ/ભૂરા નાઈટ્રસ ઓક્સાઇડ અને પાણી છે.

એમોનિયમ નાઈટ્રેટ ભૂરા ધુમાડાનું ઉત્સર્જન કરતું નથી.

નિષ્ણાત સ્ટુઅર્ટ વોકરના મતે, જો તમે એમોનિયમ નાઈટ્રેટને વિસ્ફોટક બનાવો છો, તો તમારે તે ભૂરા ધુમાડા ન લેવા જોઈએ. આ સૂચવે છે કે ઓક્સિજન સંતુલન યોગ્ય ન હતું. તેથી, તેનો ઉપયોગ વિસ્ફોટક તરીકે કરવામાં આવ્યો ન હતો.

એમોનિયમ નાઈટ્રેટનો ઉપયોગ ખતરનાક બોમ્બ બનાવવા માટે થઈ શકે છે

બોમ્બ બનાવવા માટે એમોનિયમ નાઈટ્રેટને અન્ય પદાર્થો સાથે ભેળવી શકાય છે. 1990ના દાયકામાં લંડનમાં આઇરિશ રિપબ્લિકન આર્મી (IRA) દ્વારા કરવામાં આવેલા બોમ્બ વિસ્ફોટોમાં, 1995માં ઓક્લાહોમા સિટીમાં ફેડરલ બિલ્ડિંગને ઉડાવી દેનારા વિસ્ફોટમાં અને 2002માં બાલી નાઇટક્લબ બોમ્બ વિસ્ફોટમાં તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો જેમાં 200 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા. અફઘાનિસ્તાનમાં યુએસ સૈનિકો સામે ઉપયોગમાં લેવાતા ઘણા ઘરેલુ બોમ્બમાં એમોનિયમ નાઇટ્રેટ હતું.

એમોનિયમ નાઇટ્રેટ વિસ્ફોટોને કારણે વિશ્વના સૌથી ઘાતક બનાવ

1921માં, જર્મનીમાં ઓપ્પાઉ પ્લાન્ટમાં એમોનિયમ સલ્ફેટ અને નાઇટ્રેટ ખાતરના વિસ્ફોટમાં 565 લોકો માર્યા ગયા. 1947માં, યુએસએના ટેક્સાસ સિટી બંદરમાં એક જહાજમાં આગ લાગવાથી આશરે 2,૩00 ટન રસાયણનો વિસ્ફોટ થયો, જેના કારણે ભરતીનું મોજું આવ્યું. ઓછામાં ઓછા 567 લોકો માર્યા ગયા અને 5,000 થી વધુ ઘાયલ થયા. 2001માં, ફ્રાન્સના ટુલૂઝમાં એમોનિયમ નાઇટ્રેટ ડેપોમાં થયેલા વિસ્ફોટમાં ૩1 લોકો માર્યા ગયા અને 2,500 ઘાયલ થયા. 201૩ માં, ટેક્સાસમાં ખાતર પ્લાન્ટમાં સંગ્રહિત એમોનિયમ નાઈટ્રેટ વિસ્ફોટ થયો હતો, જેમાં 14 લોકો માર્યા ગયા હતા અને લગભગ 200 ઘાયલ થયા હતા. 2015 માં, ચીનના તિયાનજિન બંદરમાં એમોનિયમ નાઈટ્રેટ અને અન્ય રસાયણોનો સંગ્રહ કરતા વેરહાઉસમાં વિસ્ફોટમાં ઓછામાં ઓછા 116 લોકો માર્યા ગયા હતા.