જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે કહ્યું – અમે મૂળભૂત અધિકારોના રક્ષણના નામે મોટા પાયે આદેશો પસાર કરીએ છીએ , જે ખરેખર દેશના સામાજિક માળખાને બગાડે છે
એસવીએન,નવી દિલ્હી
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ ( CJI) સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે એક અસામાન્ય અવલોકન કર્યું. CJI સૂર્યકાંતે કહ્યું, સુપ્રીમ કોર્ટે, એક શિરચ્છેદથી, ઘણા પ્રસંગોએ ભારતના સામાજિક પરિદૃશ્યની જમીની વાસ્તવિકતાઓને અવગણીને અને સામાજિક માળખા પર તેમની પ્રતિકૂળ અસરને સમજ્યા વિના, કડક આદેશો પસાર કર્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટનું આ અવલોકન આત્મનિરીક્ષણ સમાન છે.
FIR પહેલાં પોલીસને તપાસ માટે પરવાનગી આપવાનો કેસ
- એક અહેવાલ મુજબ , ભારતીય દંડ સંહિતા ( IPC) માં રાજદ્રોહની જોગવાઈ અને ભારતીય નાગરિક સેવા (સેનેચર) કોડ ( BNSS) માં પોલીસને FIR નોંધતા પહેલા પ્રાથમિક તપાસ કરવાની મંજૂરી આપતી જોગવાઈને પડકારતી અનેક અરજીઓની સુનાવણી CJI સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીની બનેલી બેન્ચ સમક્ષ કરવામાં આવી હતી.
- વરિષ્ઠ વકીલ મેનકા ગુરુસ્વામીએ જણાવ્યું હતું કે FIR નોંધતા પહેલા પોલીસને પ્રાથમિક તપાસ કરવાની મંજૂરી આપવી એ સુપ્રીમ કોર્ટના 2014ના લલિતા કુમારીના ચુકાદાનું ઉલ્લંઘન છે.
- મુખ્ય ન્યાયાધીશે આઝાદ સિંહ કટારિયા વિરુદ્ધ ભારત સંઘ કેસમાં આ ટિપ્પણી કરી હતી , જે 2013ના લલિતા કુમારી વિરુદ્ધ યુપી સરકાર કેસ સાથે સંબંધિત છે.
ક્યારેક નિર્ણયો ઉચ્ચ હોદ્દા પરના લોકો દ્વારા લેવામાં આવે છે
- લાઈવ લોના અહેવાલ મુજબ , મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્ય કાંતે લલિતા કુમારીના ચુકાદા પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે, કેટલીકવાર ઉચ્ચ હોદ્દા પરથી ચુકાદા આપવામાં આવે છે.
- શું તમે જોયું છે કે આ નિર્ણયથી કેવા પ્રકારના મુકદ્દમા શરૂ થયા છે ? કોઈ ગુનો પકડાય કે તરત જ FIR નોંધાવવી ફરજિયાત બની જાય છે. આ દેશમાં તે નિર્ણયનો કેટલો દુરુપયોગ થયો છે ?
- CJI સૂર્ય કાંતે કહ્યું, ન્યાયિક અદાલતોનો ઘણીવાર દુરુપયોગ થાય છે. જેમની પાસે સત્તા છે તેઓ તેનો દુરુપયોગ કરે છે. આપણા સમાજની પરિસ્થિતિઓ , જમીની વાસ્તવિકતાઓ અને ગ્રામીણ સમુદાયોના જીવનને સમજ્યા વિના , આપણે કહેવાતા અધિકારોના નામે ચુકાદા આપવાનું ચાલુ રાખીએ છીએ , જે દેશના તાણાવાણાને સંપૂર્ણપણે તોડી નાખે છે.
લલિતા કુમારીના ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું?
2014ના નિર્ણયમાં સુપ્રીમ કોર્ટ કહ્યું હતું કે જો ફરિયાદમાં કોઈ ગુનો નોંધાય છે, તો પોલીસે તાત્કાલિક FIR નોંધવી જોઈએ , પરંતુ મર્યાદિત કિસ્સાઓમાં પ્રારંભિક તપાસ કરી શકાય છે.
નવા કાયદાને થોડો સમય આપવો જોઈએ: સીજેઆઈ સૂર્યકાંત
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે કહ્યું કે કોઈપણ નવા કાયદાની જોગવાઈઓની માન્યતા ચકાસવા માટે , તેની કામગીરી જોવા માટે થોડા વર્ષો રાહ જોવી જોઈએ અને જો ખામીઓ જોવા મળે તો તેને પડકારી શકાય છે.
જો પોલીસ તપાસ નહીં કરે, તો બીજું કોણ કરશે?
- વરિષ્ઠ વકીલ મેનકા ગુરુસ્વામીએ કહ્યું કે પોલીસને FIR નોંધતી વખતે ફરિયાદની સત્યતા નક્કી કરવાનો અધિકાર કેવી રીતે હોઈ શકે ?
- બેન્ચે કહ્યું, જો પોલીસ ફરિયાદને FIRમાં રૂપાંતરિત કરતા પહેલા તેની સત્યતા નક્કી કરી શકતી નથી , તો બીજું કોણ કરી શકે છે ? જસ્ટિસ જોયમલ્યા બાગચીએ કહ્યું, લલિતા કુમારીનો ચુકાદો પોલીસને વૈવાહિક વિવાદો સહિત અનેક શ્રેણીઓના કેસોમાં પ્રારંભિક તપાસ કરવાની સત્તા આપે છે. આ ગુનાઓ માટે નિર્ધારિત સજાના પ્રમાણ અંગે વિધાનસભાએ કાયદામાં આ પાસાને પ્રતિબિંબિત કર્યું છે. આવી જોગવાઈ લલિતા કુમારીના ચુકાદાની વિરુદ્ધ ન હોઈ શકે.
- ગુરુસ્વામીએ દલીલ કરી હતી કે કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ આવું ન કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હોવા છતાં, રાજદ્રોહની જોગવાઈ BNSમાં સમાવવામાં આવી હતી. બેન્ચે કહ્યું, કેન્દ્ર સરકાર આવી બાંયધરી આપી શકે છે , પરંતુ સંસદ તેનાથી બંધાયેલી નથી.
