ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા ઈરાનનો મોટો નિર્ણય; ભારતને સસ્તા અને સરળ તેલ આયાતનો મળી શકે લાભ
નવી દિલ્હી: આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો અને વૈશ્વિક આર્થિક પડકારો વચ્ચે ઈરાને મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લીધો છે. ઈરાનના કેન્દ્રીય બેંકના ગવર્નરે જાહેરાત કરી છે કે દેશ હવે તેના તેલની નિકાસ બદલ કોઈપણ ચલણમાં ચૂકવણી સ્વીકારવા તૈયાર છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ અમેરિકન ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને વૈશ્વિક વેપારમાં વધુ લવચીકતા લાવવાનો છે. ઈરાનના આ પગલાથી ભારત સહિતના મોટા તેલ આયાતકાર દેશોને નોંધપાત્ર લાભ થવાની સંભાવના છે.
ડોલર નહીં, કોઈપણ ચલણમાં ચૂકવણી
ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે તેલના સોદા માટે માત્ર અમેરિકન ડોલર પર આધાર રાખવામાં આવશે નહીં. વેપારિક ભાગીદારો સાથેના કરારો અને પરસ્પર હિતોને આધારે રૂપિયા, યુઆન, દિરહામ અથવા અન્ય કોઈપણ ચલણમાં ચૂકવણી સ્વીકારવામાં આવશે. આ સાથે તેલના પરિવહન અને નાણાકીય વ્યવહારોમાં પણ વધુ લવચીકતા અપનાવવાનો સંકેત આપવામાં આવ્યો છે.
ભારત માટે શું છે ફાયદો?
ઈરાન પરના પ્રતિબંધોમાં સંભવિત રાહત અને વૈકલ્પિક ચલણ સ્વીકારવાની તૈયારી ભારત માટે સકારાત્મક સાબિત થઈ શકે છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે ઈરાન ભારતના મુખ્ય ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયરોમાં સામેલ હતો. ઈરાનમાંથી ફરી તેલ આયાત શરૂ થાય તો ભારતને પરિવહન ખર્ચમાં ઘટાડો અને ઝડપી સપ્લાયનો લાભ મળશે.
ખાડી ક્ષેત્ર ભારતની નજીક હોવાથી તેલ પહોંચાડવાનો સમય અને ખર્ચ અન્ય દેશોની તુલનામાં ઓછો રહે છે. ઉપરાંત ઈરાન અગાઉ ભારતીય રિફાઈનરીઓને 60થી 90 દિવસ સુધીની ચુકવણી મુદત આપતું હતું, જ્યારે અન્ય સપ્લાયરો સામાન્ય રીતે 30 દિવસની મર્યાદા રાખે છે.
ભારતનો જૂનો વેપારી સંબંધ
અમેરિકી પ્રતિબંધો લાગુ થયા પહેલાં ભારત ઈરાનના સૌથી મોટા ગ્રાહકોમાં સામેલ હતું. વર્ષ 2019 પહેલાં ભારતના કુલ કાચા તેલ આયાતમાં ઈરાની તેલનો હિસ્સો આશરે 11.5 ટકા સુધી પહોંચ્યો હતો. ત્યારબાદ અમેરિકી પ્રતિબંધોને કારણે ભારતે ઈરાનમાંથી તેલ ખરીદી બંધ કરી હતી.
સ્થાનિક ચલણમાં વેપારના પડકારો
ભારત પહેલેથી જ રશિયા સાથે રૂપિયા, દિરહામ, યુઆન અને રૂબલ જેવા વિવિધ ચલણોમાં તેલ વેપારનો અનુભવ ધરાવે છે. જોકે નિષ્ણાતોના મતે સ્થાનિક ચલણમાં મોટું ભંડોળ એકત્ર થવું નિકાસકાર દેશો માટે પડકારરૂપ બની શકે છે, જો તે દેશો તે રકમનો ઉપયોગ ભારતમાંથી અન્ય માલસામાનની આયાતમાં ન કરી શકે.
વૈશ્વિક તેલ વેપારમાં બદલાતું સમીકરણ
ઈરાનનો નિર્ણય વૈશ્વિક તેલ વેપારમાં ડોલરના પ્રભુત્વને પડકારતો મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યો છે. જો પ્રતિબંધોમાં રાહત મળે અને વેપાર ફરી શરૂ થાય, તો ભારત માટે ઊર્જા સુરક્ષા અને આયાત ખર્ચ બંને દૃષ્ટિએ નવા અવસર ઉભા થઈ શકે છે.
