PRICE અને ટાટા સન્સના અહેવાલમાં શહેરી ભારતની આવક, ખર્ચ અને વપરાશનું રસપ્રદ ચિત્ર; વડોદરા ઘરેલુ ખર્ચમાં ટોપ-3માં
નવી દિલ્હી
દેશમાં સૌથી વધુ સરેરાશ આવક ધરાવતા શહેરોની યાદીમાં બેંગલુરુ પ્રથમ સ્થાને છે, જ્યારે ચંદીગઢ બીજા અને દિલ્હી ત્રીજા ક્રમે છે. બીજી તરફ, સરેરાશ ઘરેલુ ખર્ચના મામલે ચંદીગઢ, તિરુવનંતપુરમ અને વડોદરા ટોચના ત્રણ શહેર તરીકે સામે આવ્યા છે. ડેટા એજન્સી PRICE અને ટાટા સન્સ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા ‘મેની અર્બન ઇન્ડિયાઝ’ (Many Urban Indias) અહેવાલમાં આ માહિતી જાહેર કરવામાં આવી છે.
દિલ્હી-એનસીઆર દેશનું સૌથી મોટું વપરાશ કેન્દ્ર
અહેવાલ મુજબ, દિલ્હી-એનસીઆર દેશનું સૌથી મોટું ઉપભોક્તા બજાર બની ગયું છે. અહીં વાર્ષિક અંદાજે 126 અબજ ડોલરનું વપરાશ થાય છે, જે મુંબઈ અને બેંગલુરુના સંયુક્ત વપરાશ જેટલું છે. દેશમાં કુલ વપરાશના 46 ટકા અને શહેરી વપરાશના લગભગ બે-તૃતીયાંશ હિસ્સા પર દિલ્હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ, કોલકાતા, ચેન્નઈ અને હૈદરાબાદ જેવા છ મહાનગરોનો કબજો છે.
વધુ પરિવારોને કારણે વધી વપરાશ ક્ષમતા
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે દિલ્હી-એનસીઆરમાં આશરે 75 લાખ પરિવારો વસે છે, જ્યારે મુંબઈમાં આ સંખ્યા 46 લાખ જેટલી છે. આ કારણે એનસીઆરમાં માત્ર પરિવહન પાછળ જ વર્ષે 33 અબજ ડોલરથી વધુનો ખર્ચ થાય છે, જે પુણે અથવા અમદાવાદના સમગ્ર વપરાશ બજાર કરતાં પણ વધુ છે.
શહેરોને ચાર વર્ગોમાં વહેંચાયા
અહેવાલમાં દેશના શહેરોને વસ્તી અને સરેરાશ વાર્ષિક આવકના આધારે ચાર વર્ગોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. ‘બિગ સિક્સ’માં એક કરોડથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરોનો સમાવેશ થાય છે, જ્યાં સરેરાશ વાર્ષિક આવક રૂ. 23 લાખ છે. અમદાવાદ, સુરત, જયપુર અને પુણે જેવા શહેરોને ‘બૂમટાઉન’ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યા છે, જ્યાં સરેરાશ આવક રૂ. 17 લાખ છે. 15થી 25 લાખ વસ્તી ધરાવતા શહેરોને ‘બ્રેકઆઉટ સિટીઝ’ અને 5થી 15 લાખ વસ્તી ધરાવતા શહેરોને ‘ફ્રન્ટિયર સિટીઝ’ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.
મધ્યમ આવકવર્ગનો ઝડપથી વધારો
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે છેલ્લા દસ વર્ષમાં રૂ. 6 લાખથી 36 લાખ વાર્ષિક આવક ધરાવતા મધ્યમ આવકવર્ગના પરિવારોનો હિસ્સો 29 ટકાથી વધીને 53 ટકા થયો છે. વર્ષ 2030 સુધીમાં દેશના ટોચના 100 શહેરોમાં આ વર્ગનો હિસ્સો 60 ટકા સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. હાલમાં હૈદરાબાદમાં આવા પરિવારોનું પ્રમાણ સૌથી વધુ નોંધાયું છે.
ઉચ્ચ આવક ધરાવતા પરિવારોમાં પણ વધારો
રૂ. 36 લાખથી વધુ વાર્ષિક આવક ધરાવતા પરિવારોનો હિસ્સો છેલ્લા દાયકામાં 3 ટકાથી વધીને 12 ટકા થયો છે. વર્ષ 2030 સુધીમાં આ આંકડો 20 ટકાની નજીક પહોંચે તેવી સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. દિલ્હી, મુંબઈ અને પુણે આ વર્ગમાં અગ્રેસર છે, જ્યારે રાયપુર, થૂથુકુડી અને કન્નુર જેવા શહેરોમાં પણ ઝડપી વૃદ્ધિ નોંધાઈ રહી છે.
ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારોનું પ્રમાણ ઘટશે
અહેવાલમાં અનુમાન વ્યક્ત કરવામાં આવ્યું છે કે વર્ષ 2030 સુધીમાં દેશના ટોચના 100 શહેરોમાં રૂ. 1.5 લાખથી ઓછી વાર્ષિક આવક ધરાવતા પરિવારોનું પ્રમાણ માત્ર 0.3 ટકા જેટલું રહી જશે. આ વલણ દેશના શહેરી વિસ્તારોમાં વધતી આવક, મજબૂત ઉપભોક્તા બજાર અને વિસ્તરતા મધ્યમ વર્ગ તરફ સંકેત આપે છે.
