આષાઢ સુદ બીજથી શરૂ થતી વિશ્વવિખ્યાત પુરી રથયાત્રા 24 જુલાઈ સુધી ચાલશે; ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાની ભવ્ય યાત્રામાં લાખો શ્રદ્ધાળુઓ જોડાશે
પુરી
ઓડિશાના પુરીમાં યોજાતી વિશ્વપ્રસિદ્ધ ભગવાન જગન્નાથજીની રથયાત્રાનો પ્રારંભ 16 જુલાઈથી થશે અને 24 જુલાઈ સુધી વિવિધ ધાર્મિક વિધિઓ સાથે આ મહોત્સવ ઉજવાશે. ભગવાન જગન્નાથ, ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા ત્રણ અલગ-અલગ રથોમાં સવાર થઈ ગુન્ડીચા મંદિર સુધીની યાત્રા કરે છે. આ પવિત્ર યાત્રા સાથે અનેક ધાર્મિક માન્યતાઓ અને રસપ્રદ પરંપરાઓ જોડાયેલી છે.
1. આષાઢ સુદ બીજથી રથયાત્રાનો પ્રારંભ
જગન્નાથ રથયાત્રા દર વર્ષે આષાઢ માસના શુક્લ પક્ષની દ્વિતીયા તિથિએ શરૂ થાય છે. પુરીના જગન્નાથ મંદિરથી ભગવાન ત્રણ અલગ-અલગ રથોમાં વિહાર માટે નીકળે છે.
2. ત્રણ દેવતા માટે ત્રણ અલગ રથ
ભગવાન જગન્નાથ, ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા માટે અલગ-અલગ રથ તૈયાર કરવામાં આવે છે. દરેક રથનું કદ, રંગ અને ઓળખ અલગ હોય છે.
3. વિશેષ લાકડાથી બને છે રથ
રથના નિર્માણ માટે ખાસ પસંદ કરાયેલા નીમના વૃક્ષનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ લાકડાને ‘દારુ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને શુભ મુહૂર્તમાં તેનું ચયન થાય છે.
4. રથોના અનોખા નામ
ભગવાન જગન્નાથના રથને નંદીઘોષ (ગરુડધ્વજ), બલભદ્રના રથને તાલધ્વજ અને સુભદ્રાના રથને દર્પદલન (પદ્મ રથ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
5. ખીલા વગરનું રથ નિર્માણ
માન્યતા મુજબ રથ બનાવતી વખતે લોખંડના ખીલા જેવી ધાતુની વસ્તુઓનો ઉપયોગ થતો નથી. વસંત પંચમીથી લાકડાની પસંદગી અને અક્ષય તૃતીયાથી રથ બનાવવાનું કાર્ય શરૂ થાય છે.
6. હેરા પંચમીની અનોખી પરંપરા
રથયાત્રાના પાંચમા દિવસે હેરા પંચમી ઉજવાય છે. માન્યતા મુજબ માતા લક્ષ્મી ગુન્ડીચા મંદિર પહોંચી પ્રતીકાત્મક રીતે ભગવાન જગન્નાથના રથના પૈડાને નુકસાન પહોંચાડે છે, કારણ કે ભગવાન તેમને છોડીને બૂઆના ઘરે ગયા હોય છે.
7. બહૂડા યાત્રાથી પરત ફરે છે ભગવાન
ભગવાન જગન્નાથ એક સપ્તાહ ગુન્ડીચા મંદિરમાં વિતાવ્યા બાદ આષાઢ સુદ દશમીના દિવસે મુખ્ય મંદિરે પરત ફરે છે. આ વાપસી યાત્રાને બહૂડા યાત્રા કહેવામાં આવે છે.
8. સાલબેગની મજાર પર રથ રોકાય છે
પરંપરા મુજબ ભગવાન જગન્નાથનો રથ મુસ્લિમ ભક્ત સાલબેગની મજાર પાસે થોડો સમય રોકાય છે. આ ઘટના ધાર્મિક સમરસતા અને ભક્તિનું અનોખું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.
9. ત્રણ કિલોમીટરની પવિત્ર યાત્રા
પુરીના જગન્નાથ મંદિરથી ગુન્ડીચા મંદિર સુધી આશરે ત્રણ કિલોમીટરનું અંતર છે. લાખો ભક્તોની હાજરીને કારણે રથને ગંતવ્ય સુધી પહોંચવામાં આખો દિવસ અથવા ક્યારેક વધુ સમય પણ લાગી જાય છે.
10. રથની દોરી ખેંચવાનું વિશેષ મહત્ત્વ
હિંદુ માન્યતા અનુસાર ભગવાનના રથની દોરી ખેંચવાથી પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ કારણે દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ રથ ખેંચવાનો અવસર મેળવવા ઉમટી પડે છે.
