8 કલાકથી વધુ કામ કરવા પર ડબલ પગાર? કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં સ્પષ્ટ કર્યા ઓવરટાઈમના તમામ નિયમો!
નવી દિલ્હી
કેન્દ્ર સરકારે લોકસભામાં ઓવરટાઇમ ભથ્થા (OTA) અંગે ચાલી રહેલી અટકળો પર પૂર્ણવિરામ મૂકતા સ્પષ્ટ સ્થિતિ જાહેર કરી છે. નવા ‘Code on Wages, 2019’માં બમણા દરની જોગવાઈ હોવા છતાં, કેન્દ્રીય કર્મચારીઓને આપમેળે બમણું OTA નહીં મળે. અહીં આપણે જાણીશું કે સરકારના આ નવા નિવેદનથી કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ પર શું અસર પડશે અને નિયમો શું કહે છે.
સંસદમાં સરકારે શું સ્પષ્ટતા કરી?
તારીખ 5 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ લોકસભામાં પૂછાયેલા એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં સરકારે જણાવ્યું હતું કે, પાત્રતા ધરાવતા નોન-ગેઝેટેડ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓનું ઓવરટાઇમ ભથ્થું સંબંધિત પગાર પંચ (Pay Commission)ની ભલામણો અને લાગુ સરકારી આદેશોના આધારે જ નક્કી કરવામાં આવે છે. નવા વૅજ કોડમાં ભલે બમણા દરની જોગવાઈ હોય, પરંતુ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓનું OTA આપમેળે ડબલ થઈ ગયું નથી.
નવા વૅજ કોડની કલમ 14 અને કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ
નવા વૅજ કોડની કલમ 14 મુજબ, જો કોઈ કર્મચારી નિર્ધારિત કલાકો કરતાં વધુ સમય કામ કરે છે, તો તેને સામાન્ય વેતન દર કરતાં બમણું ચૂકવણું કરવાનો નિયમ છે. પરંતુ, આ કાનૂની જોગવાઈ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓના વર્તમાન સેવા નિયમો પર સીધી રીતે લાગુ પડતી નથી. કર્મચારીઓ માત્ર વૅજ કોડનો હવાલો આપીને તરત જ બમણા ભથ્થાનો દાવો કરી શકતા નથી, કારણ કે તેમની ચૂકવણી અલગ નિયમોને આધીન છે.
1991ના સરકારી આદેશ પર આધારિત છે OTAનું માળખું
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે પ્રતિ કલાક OTAના દરો 19 માર્ચ, 1991ના રોજ જાહેર કરાયેલા ઑફિસ મેમોરેન્ડમ (OM) મુજબ જ નક્કી થાય છે. આ નિયમ હેઠળ ઓવરટાઇમ કરવા માટે સક્ષમ અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી હોવી અનિવાર્ય છે. માત્ર કાર્યાલયમાં વધુ સમય બેસી રહેવાથી કે પોતાની મરજીથી કામ કરવાથી OTAનો હક બનતો નથી.
નોન-ગેઝેટેડ અને ગેઝેટેડ કર્મચારીઓ માટે વર્તમાન સ્થિતિ
- નોન-ગેઝેટેડ કર્મચારીઓ: આ કર્મચારીઓનું ઓવરટાઇમ ભથ્થું જૂના લાગુ નિયમો અને પગાર પંચની ભલામણો મુજબ જ ચાલુ રહેશે, જ્યાં સુધી સરકાર દ્વારા તેમાં કોઈ નવો સુધારો કે સત્તાવાર આદેશ બહાર પાડવામાં ન આવે.
- ગેઝેટેડ કર્મચારીઓ: રાજપત્રિત કે ગેઝેટેડ અધિકારીઓને અગાઉની જેમ જ ઓવરટાઇમ ભથ્થું મળતું નથી અને આ સ્થિતિ યથાવત્ રહેશે. તેઓ પણ વૅજ કોડની કલમ 14 હેઠળ નવા ભથ્થાનો દાવો કરી શકશે નહીં.
કર્મચારીઓએ કઈ બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ?
સરકારની આ સ્પષ્ટતા દર્શાવે છે કે નવો વૅજ કોડ અને કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટેનું વર્તમાન OTA માળખું અલગ રીતે કાર્ય કરે છે. ભવિષ્યમાં જો સરકાર કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે ઓવરટાઇમ નીતિમાં કોઈ ફેરફાર કે નવી કેટેગરીનો સમાવેશ કરશે, તો તેના માટે અલગથી સત્તાવાર નોટિફિકેશન કે આદેશ બહાર પાડવામાં આવશે. હાલ પૂરતું જૂનું માળખું જ અમલમાં રહેશે.
