રૂ. 3,070 કરોડની અંદાજિત વેપાર ક્ષમતા ધરાવતી યાદીમાં એરક્રાફ્ટ, ટેન્ક, મિસાઇલ, રડાર સહિતના મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ ઉપકરણોનો સમાવેશ
નવી દિલ્હી,
આત્મનિર્ભર ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સંરક્ષણ મંત્રાલયના સંરક્ષણ ઉત્પાદન વિભાગ (DDP)એ 405 વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ વસ્તુઓને આવરી લેતી છઠ્ઠી પોઝિટિવ ઇન્ડિજનાઇઝેશન લિસ્ટ (PIL) જાહેર કરી છે. આ વસ્તુઓની અંદાજિત વેપાર ક્ષમતા રૂ. 3,070 કરોડ છે. નવી યાદીનો મુખ્ય હેતુ સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને ભારતીય ઉદ્યોગોને સ્થાનિક ઉત્પાદન માટે વધુ તકો આપવાનો છે.
405 વસ્તુઓમાં વિવિધ સંરક્ષણ ઉપકરણોનો સમાવેશ
નવી PILમાં લાઇન રિપ્લેસેબલ યુનિટ્સ, સબ-સિસ્ટમ્સ, સબ-એસેમ્બલીઝ, સ્પેરપાર્ટ્સ, ઘટકો અને કાચા માલ જેવી વિવિધ વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. કુલ 405 વસ્તુઓમાંથી 16 વસ્તુઓ ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ (ICG) અને 389 વસ્તુઓ ડિફેન્સ પબ્લિક સેક્ટર અંડરટેકિંગ્સ (DPSUs) સાથે સંબંધિત છે.
એરક્રાફ્ટથી લઈને ટેન્ક સુધી સ્વદેશીકરણ
યાદીમાં એડવાન્સ લાઇટ હેલિકોપ્ટર, લાઇટ યુટિલિટી હેલિકોપ્ટર, Su-30MKI, લાઇટ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ અને AL-31FP એન્જિન જેવા મહત્વપૂર્ણ એર પ્લેટફોર્મ્સની વસ્તુઓ સામેલ છે. આ ઉપરાંત T-72, T-90 અને BMP-II જેવા આર્મર્ડ પ્લેટફોર્મ્સ માટે જરૂરી ઉપકરણો અને ઘટકોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. યુદ્ધ જહાજો માટેની વિવિધ વસ્તુઓ પણ આ યાદીમાં સામેલ છે.
મિસાઇલ અને સંરક્ષણ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ પર ભાર
કોંકુર્સ-એમ, ઇન્વાર અને MRSAM જેવી મિસાઇલ સિસ્ટમ્સ સાથે સંકળાયેલી વસ્તુઓને પણ સ્વદેશીકરણ માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. રડાર, સોનાર, ફાયર કંટ્રોલ સિસ્ટમ્સ અને સેટેલાઇટ કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સ જેવા સંરક્ષણ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ પણ આ યાદીનો મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે. હાઇ એક્સપ્લોસિવ એન્ટી-ટેન્ક દારૂગોળા સહિત અન્ય સંરક્ષણ સાધનોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
ભારતીય ઉદ્યોગો માટે નવી તકો
405 વસ્તુઓની વિગતવાર યાદી શ્રીજન પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે. દરેક વસ્તુ માટે સ્વદેશીકરણની સમયસીમા નક્કી કરવામાં આવી છે. સફળતાપૂર્વક સ્વદેશી વિકાસ થયા બાદ આ વસ્તુઓની ખરીદી ભારતીય ઉદ્યોગો પાસેથી કરવામાં આવશે. DPSUs અને ICG ‘મેક’ પ્રક્રિયા, ઇન-હાઉસ વિકાસ તથા MSMEs અને અન્ય ઉદ્યોગોની ભાગીદારી જેવા વિવિધ માર્ગોથી સ્વદેશીકરણ કરશે.
શ્રીજન પોર્ટલથી અત્યાર સુધીમાં મોટી પ્રગતિ
સંરક્ષણ ઉત્પાદન વિભાગે ઓગસ્ટ 2020માં શ્રીજન સંરક્ષણ પોર્ટલ શરૂ કર્યું હતું. તેનો હેતુ DPSUs અને સર્વિસ હેડક્વાર્ટર્સ દ્વારા MSMEs તથા સ્ટાર્ટઅપ્સ સહિત ભારતીય ઉદ્યોગોને સંરક્ષણ વસ્તુઓના સ્વદેશી વિકાસ અને ઉત્પાદન માટે તકો ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે. જૂન 2026 સુધીમાં પોર્ટલે 33,000થી વધુ સંરક્ષણ વસ્તુઓના સ્વદેશીકરણ માટેની ઓફર સુલભ બનાવી છે. તેમાં પ્રથમ પાંચ PIL હેઠળની 5,012 વસ્તુઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
રૂ. 9,000 કરોડનું આયાત અવેજીકરણ
આ પહેલ હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 15,700થી વધુ સંરક્ષણ વસ્તુઓનું સફળતાપૂર્વક સ્વદેશીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. તેના પરિણામે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં અંદાજે રૂ. 9,000 કરોડનું આયાત અવેજીકરણ થયું છે. ઉપરાંત, DPSUs દ્વારા માર્ચ 2026 સુધીમાં સ્થાનિક વિક્રેતાઓને ઇન-હાઉસ ઉત્પાદન સહિત આશરે રૂ. 10,000 કરોડના ખરીદી ઓર્ડર આપવામાં આવ્યા છે.
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર છઠ્ઠી PILથી ભારતીય સંરક્ષણ ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ વધુ મજબૂત બનશે. સાથે જ સ્થાનિક ઉદ્યોગો, MSMEs અને સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે નવી તકો ઊભી થશે તથા રોકાણ અને સંશોધન-નવીનતાને પ્રોત્સાહન મળશે. આ પગલું લાંબા ગાળે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારતની આત્મનિર્ભરતા વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
