નવી દિલ્હી
કોંગ્રેસ સાંસદ અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ બુધવારે પીએમ મોદી પર નિશાન સાધતા UPI પરના નવા શુલ્ક (MDR) માળખાને તાત્કાલિક પાછો ખેંચવાની માંગ કરી છે. રાહુલ ગાંધીએ તેને ‘UPI ટેક્સ’ ગણાવ્યો છે.
રાહુલ ગાંધીનો પીએમ મોદી પર કટાક્ષ
કોંગ્રેસ નેતાએ પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીના જૂના નિવેદનનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે જણાવ્યું કે એકવાર ઈન્દિરાજીને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ રાજકારણમાં ડાબી બાજુ છે કે જમણી બાજુ? ત્યારે તેમણે જવાબ આપ્યો હતો કે તેઓ ન તો ડાબી બાજુ છે કે ન તો જમણી બાજુ, પરંતુ સીધા ઊભા છે. રાહુલ ગાંધીએ આ જ સંદર્ભનો ઉપયોગ કરીને પીએમ મોદી પર પ્રહાર કર્યો અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સામે ઝૂકવાનો આરોપ લગાવ્યો.
લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયો સંદેશ શેર કરીને પીએમ મોદી પાસે આ નવો ચાર્જ તાત્કાલિક પાછો ખેંચવાની માંગ કરી છે. તેમણે પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીના એક જૂના નિવેદનનો સંદર્ભ આપતા પીએમ મોદી પર નિશાન સાધ્યું:
- ઈન્દિરા ગાંધીનું નિવેદન: રાહુલ ગાંધીએ યાદ અપાવ્યું કે એકવાર જ્યારે ઈન્દિરાજીને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ રાજકારણમાં ડાબી બાજુ છે કે જમણી બાજુ, ત્યારે તેમણે જવાબ આપ્યો હતો કે તેઓ ન તો ડાબી બાજુ છે કે ન તો જમણી બાજુ, પરંતુ ‘સીધા’ ઊભા છે.
- અમેરિકી દબાણનો આરોપ: રાહુલ ગાંધીએ આરોપ લગાવ્યો કે પીએમ મોદી અમેરિકા અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સામે ઝૂકી રહ્યા છે અને UPI પર શુલ્ક લગાવીને દેશના સામાન્ય નાગરિકો અને ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ પર મોટો બોજ નાખી રહ્યા છે.
શું છે નવું શુલ્ક (MDR) માળખું?
સરકાર અને સંબંધિત સત્તાવાળાઓ દ્વારા લાવવામાં આવેલા નવા નિયમો મુજબ:
- માર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR): ₹૨,૦૦૦ થી વધુના કેટલાક વેપારી (Merchant) UPI લેણદેણ પર ૦.૪ ટકા MDR લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.
- મર્યાદા: જો કોઈ લેણદેણ ₹૭૫,૦၀၀ કે તેથી વધુનું હોય, તો આ શુલ્ક વધુમાં વધુ ₹૩૦૦ પ્રતિ લેણદેણ સુધી મર્યાદિત રહેશે.
- સરકારની સ્પષ્ટતા: સરકાર અને નાણાકીય બાબતોના જાણકારોનું કહેવું છે કે આને ‘UPI ટેક્સ’ કહેવું ખોટું છે. આ શુલ્ક સીધો ગ્રાહકો પાસેથી નહીં, પરંતુ વેપારી વ્યવહારો સાથે જોડાયેલી સિસ્ટમમાં લાગુ થશે. વ્યક્તિથી વ્યક્તિ (P2P) થતા સામાન્ય પેમેન્ટ પર કોઈ શુલ્ક નથી.
કોંગ્રેસના આંકડા અને સવાલો
કોંગ્રેસે સરકાર સામે આર્થિક ગણતરીઓ રજૂ કરીને કેટલાક ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે:
- ઓપરેશનલ ખર્ચ: કોંગ્રેસનો દાવો છે કે સમગ્ર દેશમાં UPI ચલાવવા માટે વાર્ષિક આશરે ₹૨૦,૭૦૦ કરોડની જરૂર પડે છે.
- સરકારી નાણાકીય સ્થિતિ: પાર્ટીએ જણાવ્યું કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના આંકડા મુજબ, રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા સરકારને અંદાજે ₹૩ લાખ કરોડનું સરપ્લસ ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે દેશની લિસ્ટેડ બેંકોનો નફો ₹૪.૧૧ લાખ કરોડથી વધુ છે.
- મુખ્ય સવાલ: કોંગ્રેસનો તર્ક છે કે RBIના સરપ્લસ ફંડનો માત્ર ૭.૨ ટકા હિસ્સો જ UPIના ઓપરેશનલ ખર્ચને પૂરતો છે. જ્યારે સરકાર પાસે પૂરતા નાણાકીય સંસાધનો ઉપલબ્ધ છે, ત્યારે UPI પર MDR લાદવાની જરૂરિયાત કેમ ઊભી થઈ?
વિવાદનું રાજકીય અને આર્થિક સ્વરૂપ
આ મુદ્દો હવે માત્ર ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમના નિયમો પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો, પરંતુ તે એક મોટો રાજકીય મુદ્દો બની ગયો છે. એક તરફ કોંગ્રેસ તેને જનતા પર આર્થિક બોજ અને નીતિગત નિષ્ફળતા તરીકે જોડી રહી છે, તો બીજી તરફ સરકાર તેને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની મજબૂતી અને વ્યવસાયિક વ્યવહારોની ટકાઉપણું સાથે જોડીને યોગ્ય ઠેરવી રહી છે.
