15 ઓક્ટોબરથી ₹2,000થી વધુના પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.4% ફી લાગુ થશે; જાણો ₹8ની ફીમાંથી કોને કેટલા રૂપિયા મળશે
નવી દિલ્હી:
UPI પેમેન્ટને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર 15 ઓક્ટોબર, 2026થી અમલમાં આવશે. ₹2,000થી વધુના પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.4 ટકા MDR (Merchant Discount Rate) વસૂલવામાં આવશે. આ ફેરફારથી બેન્કો ઉપરાંત PhonePe, Google Pay, Paytm અને અન્ય થર્ડ પાર્ટી પેમેન્ટ એપ્સને પણ આવકનો નવો સ્ત્રોત મળશે. ખાસ કરીને UPI માર્કેટમાં સૌથી વધુ હિસ્સો ધરાવતા PhonePe અને Google Payને તેનો મોટો લાભ મળી શકે છે.
UPI માર્કેટમાં PhonePe અને Google Payનું વર્ચસ્વ
ઓગસ્ટ 2026માં UPI દ્વારા કુલ ₹29.9 લાખ કરોડના 2,451 કરોડ ટ્રાન્ઝેક્શન પ્રોસેસ કરવામાં આવ્યા હતા. UPI માર્કેટમાં PhonePeનો હિસ્સો 48.9 ટકા છે, જ્યારે Google Payની ભાગીદારી 37.7 ટકા છે. બંને એપ્સનો સંયુક્ત માર્કેટ શેર 86.6 ટકા થાય છે.
આ ઉપરાંત Paytmનો હિસ્સો 8.3 ટકા, CREDનો 1 ટકા, Amazon Payનો 0.5 ટકા અને અન્ય એપ્સનો 3.6 ટકા હિસ્સો છે. તેથી નવા MDR માળખામાં સૌથી વધુ ટ્રાન્ઝેક્શન ધરાવતા થર્ડ પાર્ટી એપ્સને આવકનો નોંધપાત્ર હિસ્સો મળી શકે છે.
₹2,000ના પેમેન્ટ પર ₹8 ફી કેવી રીતે વહેંચાશે?
₹2,000ના UPI પેમેન્ટ પર 0.4 ટકા MDR પ્રમાણે ₹8 ફી બનશે. આ રકમ અલગ-અલગ હિસ્સેદારો વચ્ચે વહેંચવામાં આવશે.
- ઇશ્યુઅર બેન્ક: ₹3.20
- એક્વાયરિંગ બેન્ક: ₹2.40
- થર્ડ પાર્ટી પેમેન્ટ એપ: ₹1.60
- પ્રોસેસિંગ બેન્ક: ₹0.80
આ રીતે કુલ ₹8ની MDR રકમનું વિતરણ થશે. જોકે આ વ્યવસ્થા માત્ર ₹2,000થી વધુના પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન માટે લાગુ થવાની વાત કરવામાં આવી છે.
બેન્કોને પણ મળશે આવકનો હિસ્સો
નવા ચાર્જિંગ મોડલથી બેન્કોને પણ સીધી આવક મળશે. જે બેન્ક ગ્રાહકના ખાતામાંથી પેમેન્ટ માટે રકમ ડેબિટ કરશે તેને ઇશ્યુઅર બેન્ક તરીકે હિસ્સો મળશે. જ્યારે મર્ચન્ટ તરફથી પેમેન્ટ સ્વીકારતી બેન્કને એક્વાયરિંગ બેન્ક તરીકે ફીનો ભાગ મળશે.
આ ઉપરાંત ટ્રાન્ઝેક્શનની પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલી બેન્કને પણ નિર્ધારિત હિસ્સો મળશે. બેન્કો NPCIને પણ ઇન્ટરચેન્જ ફી ચૂકવશે.
કઈ બેન્કોને થઈ શકે વધુ લાભ?
વધુ બેન્ક એકાઉન્ટ ધરાવતી બેન્કો માટે આ મોડલ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, કારણ કે ઇશ્યુઅર બેન્કને MDRમાંથી મોટો હિસ્સો મળવાનો છે. ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ સેવિંગ્સ એકાઉન્ટના ડેબિટ કાર્ડ ઉપયોગના સંદર્ભમાં SBIનો 25 ટકા માર્કેટ શેર છે. ત્યારબાદ Bank of Baroda 8 ટકા, HDFC Bank 6.2 ટકા, Canara Bank 5.9 ટકા અને Union Bank 5.6 ટકા હિસ્સા સાથે આવે છે.
થર્ડ પાર્ટી એપ્સ માટે કમાણીનો નવો માર્ગ
PhonePe, Google Pay, Paytm, Amazon Pay અને WhatsApp જેવા થર્ડ પાર્ટી પેમેન્ટ એપ્સ માટે UPIમાંથી સીધી આવક મેળવવાનો માર્ગ ખુલશે. લાંબા સમયથી UPI ઇકોસિસ્ટમમાં મોટા પ્રમાણમાં ટ્રાન્ઝેક્શન થવા છતાં આવકનું મોડલ મર્યાદિત હોવાની ચર્ચા થતી રહી છે. નવા MDRથી પેમેન્ટ એપ્સને ટ્રાન્ઝેક્શનના આધારે આવક મળી શકશે અને તેમના બિઝનેસ મોડલને વધુ ટકાઉ બનાવવાનો પ્રયાસ થશે.
ફિનટેક ક્ષેત્ર માટે શું બદલાશે?
MDRમાંથી મળતી રકમ કુલ સાત હિસ્સેદારો વચ્ચે વહેંચાવાની માહિતી સામે આવી છે. Pine Labsના CEO અમરીશ રાવે આ પ્રકારના મોડલને UPI માટે ટકાઉ કમાણીનું માળખું ગણાવ્યું છે અને તેનાથી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધવાની તથા ફિનટેક ઇકોસિસ્ટમને પ્રોત્સાહન મળવાની વાત કરી છે.
નોંધ: ઉપરોક્ત વિગતો આપેલ અહેવાલમાં દર્શાવાયેલી માહિતીના આધારે રજૂ કરવામાં આવી છે.
