ખાનગી ક્ષેત્ર માટે ખુલતું સંરક્ષણ ક્ષેત્રનું નવું દ્વાર; ‘નોમિનેશન’થી ‘સ્પર્ધા’ તરફ ભારતનો સંરક્ષણ ઉદ્યોગ
નવી દિલ્હી :
ભારતનું સંરક્ષણ ક્ષેત્ર હાલમાં મૂળભૂત પરિવર્તનના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. લાંબા સમયથી સરકારી ક્ષેત્રની કંપનીઓને ચોક્કસ સંરક્ષણ ઉત્પાદનોમાં પ્રાધાન્ય મળતું હતું, ત્યારે હવે આ વ્યવસ્થામાં ધીમે ધીમે પરિવર્તન આવી રહ્યું છે. સંરક્ષણ ઉદ્યોગમાં ખાનગી ક્ષેત્ર માટે વધુ સમાન તકો ઊભી થઈ રહી છે અને સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણ વિકસિત થઈ રહ્યું છે.
અગાઉની વ્યવસ્થામાં કેટલાક સંરક્ષણ ક્ષેત્રોમાં ‘ડિ ફેક્ટો પ્રોડક્ટ રિઝર્વેશન’ના કારણે જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓનું પ્રભુત્વ જોવા મળતું હતું. લશ્કરી વિમાનોના ક્ષેત્રમાં હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL), મિસાઇલ ક્ષેત્રમાં ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડ (BDL), જ્યારે વિસ્ફોટકો અને પ્રોપેલન્ટ્સના ક્ષેત્રમાં મ્યુનિશન્સ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (MIL) જેવી સરકારી કંપનીઓની મુખ્ય ભૂમિકા રહી છે.
હવે આ ક્ષેત્રોમાં ખાનગી ઉદ્યોગો માટે પણ તકો વિસ્તરી રહી છે. પરિણામે સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં સરકારી ક્ષેત્રની વિશિષ્ટતા કરતાં સ્પર્ધા, નવીનતા અને વિવિધ ઉદ્યોગોની ભાગીદારીને વધુ સ્થાન મળી રહ્યું છે.
ભારતના સંરક્ષણ ઉદ્યોગમાં થઈ રહેલા પરિવર્તનની દિશા હવે સ્પષ્ટ બની રહી છે. ઉત્પાદન માટે ચોક્કસ સંસ્થાઓને પસંદ કરવાની પરંપરાથી આગળ વધીને વધુ ખુલ્લી અને સ્પર્ધાત્મક વ્યવસ્થા તરફ આગળ વધવામાં આવી રહ્યું છે.
આ પરિવર્તનથી સરકારી કંપનીઓની ભૂમિકા સમાપ્ત થતી નથી, પરંતુ ખાનગી ક્ષેત્રને પણ સંરક્ષણ ઉત્પાદન, ટેક્નોલોજી વિકાસ અને નવીનતામાં વધુ સક્રિય રીતે જોડાવાની તક મળે છે.
ભારત વિશ્વના મોટા સંરક્ષણ બજારોમાંનું એક છે. સંરક્ષણ ઉદ્યોગમાં સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણ વધુ મજબૂત બને અને સરકારી તથા ખાનગી ક્ષેત્ર બંનેની ક્ષમતાનો ઉપયોગ થાય તો દેશની સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા, ટેક્નોલોજી વિકાસ અને સંરક્ષણ નિકાસને વેગ મળી શકે છે.
આ દિશામાં સતત ગતિ જળવાઈ રહે તો ભારત માત્ર મોટા સંરક્ષણ બજાર તરીકે નહીં, પરંતુ સંરક્ષણ ઉત્પાદક, નવીનતા કેન્દ્ર અને નિકાસકાર તરીકે પણ પોતાની ભૂમિકા વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
પરિવર્તનની મુખ્ય દિશા
જૂની વ્યવસ્થા: જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓનું ક્ષેત્રવાર પ્રભુત્વ
નવી દિશા: સરકારી અને ખાનગી ક્ષેત્ર વચ્ચે વધુ સ્પર્ધા
મુખ્ય ફેરફાર: ‘નોમિનેશન’થી ‘કોમ્પિટિશન’ તરફ
લક્ષ્ય: સ્થાનિક સંરક્ષણ ઉત્પાદન, નવીનતા અને નિકાસને પ્રોત્સાહન
