ભારતની પ્રાચીન યુદ્ધકળા કલરીપયટ્ટુમાં શારીરિક ક્ષમતા, આત્મરક્ષણ અને પરંપરાગત જ્ઞાનનો સમન્વય છે

Spread the love

BRICS ટ્રેડિશનલ એન્ડ ઇન્ડિજીનસ ડેમોન્સ્ટ્રેશન ગેમ્સ-2026માં પ્રાચીન ભારતીય માર્શલ આર્ટ ‘કલરીપયટ્ટુ’ના વૈશ્વિક પ્રસારના સંવાહક લક્ષ્મણ ગુરુકલ સાથે ખાસ વાતચીત

લક્ષ્મણ ગુરુકલના માર્ગદર્શન હેઠળ કલરીપયટ્ટુના પ્રચાર-પ્રસારનો પ્રયાસ; મેયપ્પયટ્ટુ, શસ્ત્રવિદ્યા, વેરુમ કાઈ અને મર્મ વિદ્યાની પરંપરાનો વિશેષ પરિચય

નરેન્દ્ર આઈ. પંચોલી. અમદાવાદ

BRICS ટ્રેડિશનલ એન્ડ ઇન્ડિજીનસ ડેમોન્સ્ટ્રેશન ગેમ્સ-2026 ભારતીય પરંપરાગત રમતો અને પ્રાચીન યુદ્ધકળા (માર્શલ આર્ટ્સ)ને વિશ્વમંચ પર એક નવું પરિમાણ આપવા જઈ રહી છે. આ વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની અતિ પ્રાચીન અને તમામ માર્શલ આર્ટ્સની જનની ગણાતી ‘કલરીપયટ્ટુ’ (Kalaripayattu) નું પ્રતિનિધિત્વ અને પ્રચાર-પ્રસાર એક અત્યંત ગૌરવપૂર્ણ વિષય છે.

કેરળની સદીઓ જૂની ગુરુકુલ પરંપરાના સંવાહક અને કલરીપાયટ્ટુના જાણીતા ગુરુ લક્ષ્મણ ગુરુકલ. મૂળ કેરળના વતની લક્ષ્મણ ગુરુકલ 75 વર્ષ જૂની ખ્યાતનામ માર્શલ આર્ટ સંસ્થા ‘હિન્દુસ્તાન કલરી સંઘમ’ (કોઝિકોડ, કેરળ) ની સમૃદ્ધ વિરાસત ધરાવે છે. તેમના પિતા ગુરુ વીરશ્રી સ્વામી ગુરુકલ દ્વારા સ્થાપિત આ સંસ્થાએ ભારતીય યુદ્ધકળાના સંરક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે. વર્તમાન સમયમાં તેઓ કેરળ સ્થિત ‘હિન્દુસ્તાન કલરી સંઘમ’ તેમજ વર્ષ 2010માં ઓરોવિલે (પોંડિચેરી) ખાતે શરૂ કરાયેલ જાણીતા કેન્દ્ર ‘કલરીગ્રામ’ ના ડિરેક્ટર તરીકે જવાબદારી સંભાળી રહ્યા છે.

દેશ-વિદેશમાં કલરીપાયટ્ટુનું આત્મસમર્પિત તાલીમદાન અને પ્રચાર-પ્રસાર કરી રહેલા લક્ષ્મણ ગુરુકલ સાથે BRICS ગેમ્સ-2026, કલરીપયટ્ટુની વૈશ્વિક યાત્રા અને ભારતીય માર્શલ આર્ટ્સના ભવિષ્ય અંગે ખાસ વાતચીત.

કેરળની પરંપરાગત માર્શલ આર્ટ કલરીપયટ્ટુ માત્ર યુદ્ધકળા નથી, પરંતુ શારીરિક તાલીમ, આત્મરક્ષણ, શિસ્ત, એકાગ્રતા અને ભારતીય સાંસ્કૃતિક વારસાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી એક વિશિષ્ટ પરંપરા છે. શરીરની ગતિ અને લવચીકતાના અભ્યાસથી લઈને લાકડી તથા અન્ય પરંપરાગત શસ્ત્રોની તાલીમ અને નિઃશસ્ત્ર આત્મરક્ષણ સુધી વિસ્તરેલી આ કળામાં તબક્કાવાર તાલીમને મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. તેની કેટલીક પરંપરાઓમાં કલરી ચિકિત્સા અને મર્મ વિદ્યા સાથે સંકળાયેલું પરંપરાગત જ્ઞાન પણ જોવા મળે છે. લક્ષ્મણ ગુરુકલ અને હિન્દુસ્તાન કલરી સંઘ, કેરળ જેવી સંસ્થાઓના પ્રયાસોથી આ પ્રાચીન કળાને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવા અને વ્યાપક સ્તરે તેનો પરિચય કરાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.

કલરીપયટ્ટુ શું છે? તેની ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક વિશેષતા સમજાવશો?

કલરીપયટ્ટુ કેરળની પરંપરાગત માર્શલ આર્ટ છે, જેને ભારતીય ઉપખંડની પ્રાચીન યુદ્ધકળાઓમાં વિશિષ્ટ સ્થાન પ્રાપ્ત છે. ‘કલરી’ શબ્દ તાલીમના પરંપરાગત સ્થળ સાથે અને ‘પાયટ્ટુ’ શબ્દ અભ્યાસ, લડત અથવા યુદ્ધકૌશલ્યની પ્રેક્ટિસ સાથે સંકળાયેલો છે. આ કળામાં શરીરની ગતિ, સંતુલન, ચપળતા, શારીરિક નિયંત્રણ અને પ્રતિક્રિયા આપવાની ક્ષમતાને મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે.

કલરીપયટ્ટુની વિશેષતા એ છે કે તેમાં તાલીમને માત્ર પ્રહાર અને બચાવની ટેકનિક પૂરતી મર્યાદિત રાખવામાં આવતી નથી. શરીરને તૈયાર કરવું, શિસ્તબદ્ધ અભ્યાસ કરવો, શસ્ત્રોનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ શીખવો અને ગુરુના માર્ગદર્શન હેઠળ તબક્કાવાર કૌશલ્ય વિકસાવવું પણ તેની તાલીમનો ભાગ છે.

પરંપરાગત માન્યતાઓમાં કલરીપયટ્ટુની ઉત્પત્તિને ભગવાન શિવ અને ભગવાન પરશુરામ સાથે સાંકળવામાં આવે છે. આ માન્યતાઓ તેના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાનો ભાગ છે. ઐતિહાસિક દૃષ્ટિએ કલરીપયટ્ટુનો વિકાસ કેરળની સ્થાનિક પરંપરાઓ, યુદ્ધકૌશલ્ય અને ગુરુ-શિષ્ય પદ્ધતિ સાથે જોડાયેલો છે.

આજે આ કળા પરંપરાગત વારસાના સંરક્ષણ ઉપરાંત શારીરિક તાલીમ, આત્મરક્ષણ અને ભારતીય માર્શલ આર્ટના અભ્યાસના ક્ષેત્રમાં પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે.

કલરીપયટ્ટુની તાલીમમાં કયા મુખ્ય તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે?

કલરીપયટ્ટુની તાલીમ પરંપરાગત રીતે તબક્કાવાર આગળ વધે છે. તાલીમાર્થીની શારીરિક ક્ષમતા, અનુભવ અને તાલીમ કેન્દ્રની પદ્ધતિ અનુસાર અભ્યાસનું સ્વરૂપ બદલાઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે તેમાં શરીરની તૈયારી અને કન્ડિશનિંગ, લાકડીનાં શસ્ત્રોની તાલીમ, ધાતુનાં શસ્ત્રોનો અભ્યાસ અને નિઃશસ્ત્ર આત્મરક્ષણ જેવા વિભાગોનો સમાવેશ થાય છે.

શરૂઆતના તબક્કામાં શરીરની લવચીકતા, સંતુલન, ગતિશીલતા અને શારીરિક નિયંત્રણ વિકસાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તાલીમાર્થીને વિવિધ ગતિઓ, પ્રહાર અને બચાવની પદ્ધતિઓ તથા શસ્ત્રો સાથેના અભ્યાસ તરફ આગળ વધારવામાં આવે છે.

આ પ્રક્રિયામાં નિયમિતતા અને યોગ્ય માર્ગદર્શન અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. દરેક તાલીમાર્થીએ પોતાની ક્ષમતા અનુસાર આગળ વધવું જોઈએ. ખાસ કરીને શસ્ત્રોની તાલીમમાં સલામતીનાં નિયમોનું પાલન અને પ્રશિક્ષકની દેખરેખ અનિવાર્ય છે.

મેયપ્પયટ્ટુ (Meyppayattu) શું છે અને તે શા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે?

મેયપ્પયટ્ટુ કલરીપયટ્ટુની શારીરિક તાલીમનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેમાં શરીરને વિવિધ પ્રકારની ગતિઓ, ખેંચાણ, વળાંક, કૂદકા, સંતુલન અને સંકલન આધારિત અભ્યાસ દ્વારા તાલીમ આપવામાં આવે છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શરીરને આગળની તાલીમ માટે તૈયાર કરવાનો અને શારીરિક નિયંત્રણ વિકસાવવાનો છે.

કલરીપયટ્ટુમાં શરીરની ગતિ અને સંતુલનનું વિશેષ મહત્ત્વ હોવાથી તાલીમાર્થીએ પોતાના શરીરની ક્ષમતાઓને સમજવી જરૂરી છે. મેયપ્પયટ્ટુ દ્વારા લવચીકતા, ચપળતા અને ગતિ વચ્ચેનું સંકલન વિકસાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. તેનાથી તાલીમાર્થીને શસ્ત્રો સાથેના અભ્યાસ અને નિઃશસ્ત્ર આત્મરક્ષણ માટે જરૂરી શારીરિક પાયો તૈયાર કરવામાં મદદ મળે છે.

આ તાલીમમાં ઉતાવળ કરતાં યોગ્ય ટેકનિક, નિયમિત અભ્યાસ અને શરીરની મર્યાદાઓનું ધ્યાન રાખવું વધુ મહત્ત્વનું છે.

કોલ્તારી (Koltari) અને ધાતુનાં શસ્ત્રોની તાલીમમાં શું શીખવવામાં આવે છે?

કોલ્તારી કલરીપયટ્ટુની પરંપરામાં લાકડી જેવા શસ્ત્રો સાથેના અભ્યાસને સંદર્ભિત કરે છે. તેમાં શસ્ત્રને યોગ્ય રીતે પકડવું, શરીરની ગતિ સાથે તેનું સંકલન જાળવવું, અંતરનું મૂલ્યાંકન કરવું અને નિયંત્રિત પ્રહાર તથા બચાવની પદ્ધતિઓનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.

લાકડીની તાલીમથી હાથ-આંખનું સંકલન, પ્રતિક્રિયા આપવાની ક્ષમતા અને શરીરના સંતુલન પર કામ કરવાની તક મળે છે. જોકે, આ કૌશલ્યોનો વિકાસ નિયમિત અભ્યાસ અને નિષ્ણાતના માર્ગદર્શન પર આધારિત છે.

ધાતુનાં શસ્ત્રોની તાલીમમાં પરંપરાગત શસ્ત્રોની રચના, તેમને સંભાળવાની રીત, તેમની ગતિ અને નિયંત્રિત ઉપયોગ અંગેનું શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. આ તાલીમ માટે વધુ અનુભવ અને જવાબદારીની જરૂર પડે છે. તેથી તાલીમાર્થીની તૈયારીને ધ્યાનમાં રાખીને જ આગળના તબક્કામાં પ્રવેશ આપવામાં આવવો જોઈએ.

શસ્ત્રવિદ્યાનો હેતુ માત્ર શારીરિક કૌશલ્યનું પ્રદર્શન કરવાનો નથી, પરંતુ શિસ્ત, નિયંત્રણ અને જવાબદારીની સમજ વિકસાવવાનો પણ છે.

વેરુમ કાઈ (Verum Kai) એટલે શું? આજના સમયમાં તેનું શું મહત્ત્વ છે?

વેરુમ કાઈ કલરીપયટ્ટુની નિઃશસ્ત્ર તાલીમ સાથે સંકળાયેલું સ્વરૂપ છે. તેમાં કોઈ શસ્ત્ર વિના શરીરની ગતિ, હાથ અને પગના ઉપયોગ, હુમલાથી બચવાની રીતો તથા પરિસ્થિતિને અનુરૂપ પ્રતિક્રિયા આપવાની ટેકનિકનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.

નિઃશસ્ત્ર આત્મરક્ષણની તાલીમમાં માત્ર શારીરિક શક્તિ પર આધાર રાખવાને બદલે સમયસર જોખમ ઓળખવું, યોગ્ય અંતર જાળવવું, સંતુલન ગુમાવ્યા વિના ગતિ કરવી અને સંભવિત જોખમમાંથી સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળવાની સમજ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

આજના સમયમાં આત્મરક્ષણ અંગે જાગૃતિ વધારવાની જરૂરિયાત છે. કલરીપયટ્ટુની આવી તાલીમ વ્યક્તિને પોતાના શરીરની ક્ષમતા સમજવામાં અને આત્મવિશ્વાસ વિકસાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. જોકે, આત્મરક્ષણની કોઈપણ પદ્ધતિ દરેક પરિસ્થિતિમાં સુરક્ષાની ખાતરી આપતી નથી. તેથી જોખમ ટાળવું, પરિસ્થિતિને શાંત કરવાનો પ્રયાસ કરવો અને જરૂર પડે ત્યારે મદદ મેળવવી પણ એટલી જ મહત્ત્વપૂર્ણ બાબતો છે.

કલરીપયટ્ટુમાં કલરી ચિકિત્સા અને મર્મ વિદ્યાનું શું સ્થાન છે?

કલરીપયટ્ટુની કેટલીક પરંપરાઓમાં શારીરિક તાલીમની સાથે કલરી ચિકિત્સા અને મર્મ વિદ્યા સંબંધિત જ્ઞાનનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ પરંપરાઓમાં શરીરની રચના, સ્નાયુઓ અને સાંધાઓની સંભાળ, મસાજ તથા કેટલીક પરંપરાગત ઉપચાર પદ્ધતિઓને મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે.

કલરી ચિકિત્સા પરંપરાગત રીતે આયુર્વેદ સાથે જોડાયેલા જ્ઞાન અને પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરતી હોવાનો ઉલ્લેખ મળે છે. તેમાં તેલમાલિશ, શારીરિક સંભાળ અને પરંપરાગત બેન્ડેજ જેવી પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે. કેટલીક પરંપરાઓમાં હાડકાં અને સાંધા સંબંધિત સારવારનું જ્ઞાન પણ જોવા મળે છે.

મર્મ વિદ્યા શરીરના ચોક્કસ સંવેદનશીલ બિંદુઓ અને તેમની પરંપરાગત સમજ સાથે સંકળાયેલી છે. કલરીપયટ્ટુના સંદર્ભમાં તેનો ઉલ્લેખ શરીરની રચના અને પરંપરાગત ઉપચાર જ્ઞાનના એક ભાગ તરીકે કરવામાં આવે છે.

આ પરંપરાઓનું સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક મહત્ત્વ છે. તેમ છતાં, કોઈપણ ઉપચારની અસરકારકતા અંગે વૈજ્ઞાનિક પુરાવા અને યોગ્ય તબીબી મૂલ્યાંકનને મહત્ત્વ આપવું જરૂરી છે. ગંભીર ઈજા, હાડકાં તૂટવા અથવા અન્ય તાત્કાલિક તબીબી સ્થિતિમાં લાયક તબીબી નિષ્ણાતની સારવાર લેવી અનિવાર્ય છે.

કલરીપયટ્ટુ શારીરિક અને માનસિક ક્ષમતા વિકસાવવામાં કેવી રીતે મદદરૂપ થઈ શકે?

કલરીપયટ્ટુ એક સક્રિય શારીરિક તાલીમ પદ્ધતિ છે. તેમાં શરીરની ગતિ, સંતુલન, લવચીકતા, ચપળતા અને સંકલન પર કામ કરવામાં આવે છે. નિયમિત અને યોગ્ય રીતે કરવામાં આવતો અભ્યાસ શારીરિક સક્રિયતા જાળવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.

આ કળાની તાલીમ દરમિયાન વિવિધ ગતિઓને યોગ્ય ક્રમમાં કરવી પડે છે. તેના માટે એકાગ્રતા, યાદશક્તિ, શિસ્ત અને સતત અભ્યાસ જરૂરી છે. આ પ્રક્રિયા તાલીમાર્થીને પોતાની ગતિ અને શરીર પર વધુ નિયંત્રણ વિકસાવવાની તક આપે છે.

તેમ છતાં, કલરીપયટ્ટુને દરેક શારીરિક કે માનસિક સમસ્યાનો ઉપચાર ગણવો યોગ્ય નથી. તેના લાભ તાલીમની ગુણવત્તા, વ્યક્તિની ઉંમર, આરોગ્યની સ્થિતિ અને અભ્યાસની નિયમિતતા પર આધારિત રહે છે. યોગ્ય પ્રશિક્ષકના માર્ગદર્શન હેઠળ ક્ષમતા અનુસાર તાલીમ લેવાથી ઈજાનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.

લક્ષ્મણ ગુરુકલ અને હિન્દુસ્તાન કલરી સંઘ કલરીપયટ્ટુના સંવર્ધનમાં કેવી ભૂમિકા ભજવે છે?

કલરીપયટ્ટુ જેવી પરંપરાગત કળાના સંવર્ધન માટે તાલીમ કેન્દ્રો, અનુભવી ગુરુઓ અને સંસ્થાઓની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ છે. પરંપરાગત જ્ઞાન માત્ર પુસ્તકો દ્વારા જ નહીં, પરંતુ પ્રત્યક્ષ તાલીમ, સતત અભ્યાસ અને ગુરુના માર્ગદર્શન દ્વારા પણ એક પેઢીથી બીજી પેઢી સુધી પહોંચે છે.

લક્ષ્મણ ગુરુકલ અને હિન્દુસ્તાન કલરી સંઘ, કેરળ જેવી સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા પ્રયાસોનો હેતુ આ કળાની તાલીમ અને પરંપરાને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડવાનો છે. તાલીમ, પ્રદર્શન અને વિવિધ કાર્યક્રમો દ્વારા કલરીપયટ્ટુની વિશેષતાઓ રજૂ કરી શકાય છે તથા યુવાનોમાં આ કળા પ્રત્યે રસ વિકસાવી શકાય છે.

આ ક્ષેત્રમાં સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે કળાના પ્રચાર સાથે તેની તાલીમની ગુણવત્તા, પરંપરાગત જ્ઞાનની વિશ્વસનીયતા અને સલામતીના ધોરણો જાળવવામાં આવે. આ રીતે જ પરંપરાનું સંવર્ધન અને જવાબદાર વિસ્તરણ શક્ય બને છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કલરીપયટ્ટુને કઈ સંભાવનાઓ મળી શકે છે? બ્રિક્સ જેવા મંચોનું શું મહત્ત્વ છે?

કલરીપયટ્ટુને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રજૂ કરવાથી ભારતીય પરંપરાગત માર્શલ આર્ટ વિશે જાગૃતિ વધારવાની તક મળે છે. તેની વિશિષ્ટ શારીરિક ગતિઓ, શસ્ત્રવિદ્યાની પરંપરા અને ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ વિદેશી દર્શકો અને તાલીમાર્થીઓમાં રસ પેદા કરી શકે છે.

આવા કાર્યક્રમો સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન માટે પણ ઉપયોગી બની શકે છે. વિવિધ દેશોના લોકો સમક્ષ ભારતીય યુદ્ધકળા રજૂ થવાથી પરંપરાગત જ્ઞાન, શારીરિક તાલીમ અને સાંસ્કૃતિક વારસાની ચર્ચાને વ્યાપક મંચ મળે છે.

બ્રિક્સ (BRICS) જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર કલરીપયટ્ટુના પ્રદર્શનનો ઉલ્લેખ તેની વૈશ્વિક રજૂઆતના સંદર્ભમાં થાય છે. જોકે, કોઈ ચોક્કસ કાર્યક્રમમાં થયેલા પ્રદર્શન, તેની તારીખ, આયોજક સંસ્થા અને પ્રતિનિધિત્વ અંગેની વિગતો ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે જ તેના આધારે ચોક્કસ દાવો કરવો યોગ્ય છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કળાનો પ્રસાર થાય ત્યારે તેની મૂળભૂત પરંપરા જાળવવી, પ્રશિક્ષકોની યોગ્યતા સુનિશ્ચિત કરવી અને તાલીમના સલામતીના ધોરણો જાળવવા પણ એટલા જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

યુવા પેઢીને કલરીપયટ્ટુ શીખવા માટે તમે શું સંદેશ આપવા માગશો?

યુવા પેઢીએ કલરીપયટ્ટુને માત્ર પ્રદર્શન કે લડાઈની કળા તરીકે નહીં, પરંતુ શારીરિક તાલીમ, શિસ્ત અને આત્મરક્ષણના અભ્યાસ તરીકે સમજવી જોઈએ. આ કળા શીખવા માટે ધીરજ, નિયમિતતા અને યોગ્ય માર્ગદર્શન જરૂરી છે.

શરૂઆત કરનારાઓએ પોતાની શારીરિક ક્ષમતા અનુસાર તાલીમ શરૂ કરવી જોઈએ અને તબક્કાવાર આગળ વધવું જોઈએ. શસ્ત્રો સાથેનો અભ્યાસ હંમેશાં પ્રશિક્ષકની દેખરેખ અને જરૂરી સુરક્ષા વ્યવસ્થા હેઠળ જ કરવો જોઈએ.

ભારતીય પરંપરાગત કળાઓ આપણા સાંસ્કૃતિક વારસાનો મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે. યુવાનો તેમાં રસ લે, તેના ઇતિહાસ અને પરંપરાને સમજે તથા જવાબદારીપૂર્વક તેનો અભ્યાસ કરે તો આ વારસાને આગામી પેઢીઓ સુધી પહોંચાડવામાં મદદ મળી શકે છે.

કલરીપયટ્ટુનો મુખ્ય સંદેશ શારીરિક શક્તિ સાથે સંયમ, શિસ્ત અને જવાબદારી વિકસાવવાનો છે. આ મૂલ્યો વ્યક્તિના જીવનમાં પણ ઉપયોગી બની શકે છે.

કલરીપયટ્ટુ કેરળની પરંપરાગત યુદ્ધકળા હોવા ઉપરાંત ભારતની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક પરંપરાનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે. શરીરની તૈયારી, શસ્ત્રવિદ્યા, નિઃશસ્ત્ર આત્મરક્ષણ અને પરંપરાગત ઉપચાર જ્ઞાન જેવા વિવિધ આયામો તેને વિશિષ્ટ બનાવે છે.

લક્ષ્મણ ગુરુકલ અને હિન્દુસ્તાન કલરી સંઘ જેવી સંસ્થાઓના પ્રયાસો દ્વારા આ કળા વિશે વધુ લોકો જાણે, યુવા પેઢી તેમાં રસ લે અને તેની પરંપરાનું સંવર્ધન થાય તે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. પરંપરાની જાળવણી સાથે તાલીમની ગુણવત્તા, વૈજ્ઞાનિક સમજ અને સલામતીને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે તો કલરીપયટ્ટુ ભવિષ્યમાં પણ ભારતીય સાંસ્કૃતિક વારસાના એક વિશિષ્ટ પ્રતિનિધિ તરીકે ઓળખ જાળવી શકે છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *