હજીરામાં DRDO દ્વારા વિકસિત એર ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પ્રોપલ્શન સિસ્ટમના ‘સેટિંગ ટુ વર્ક ફેઝ-2’નો પ્રારંભ; વર્ષ 2027ની શરૂઆતમાં કલવરી ક્લાસ સબમરીનમાં ઇન્ટિગ્રેશનની તૈયારી
હજીરા/અમદાવાદ
ભારતીય નૌકાદળની સબમરીનની પાણીની અંદર લાંબા સમય સુધી કાર્યરત રહેવાની ક્ષમતા વધારવાની દિશામાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરવામાં આવી છે. સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO)ની નેવલ મટિરિયલ્સ રિસર્ચ લેબોરેટરી દ્વારા સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવેલી એર ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પ્રોપલ્શન (AIP) સિસ્ટમના એનર્જી મોડ્યુલની ‘સેટિંગ ટુ વર્ક ફેઝ-2’ (STW-2) પ્રવૃત્તિનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે.
24 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ ગુજરાતના હજીરા સ્થિત લાર્સન એન્ડ ટુબ્રોના એ.એમ. નાઈક હેવી એન્જિનિયરિંગ કોમ્પ્લેક્સ ખાતે આ કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. આ સિદ્ધિ ભારતની સ્વદેશી સંરક્ષણ ટેક્નોલોજી અને સબમરીનની ક્ષમતામાં વધારો કરવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
સંરક્ષણ સચિવે વર્ચ્યુઅલી કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી
આ કાર્યક્રમમાં સંરક્ષણ સચિવ, સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ વિભાગના સચિવ તથા DRDOના અધ્યક્ષ રાજેશ કુમાર સિંઘ મુખ્ય અતિથિ તરીકે વર્ચ્યુઅલી જોડાયા હતા. જ્યારે ભારતીય નૌકાદળના ચીફ ઑફ મટિરિયલ્સ વાઇસ એડમિરલ બી. શિવકુમાર અને DRDOના ડિરેક્ટર જનરલ (નેવલ સિસ્ટમ્સ એન્ડ મટિરિયલ્સ) ડૉ. આર. બાલામુરલીકૃષ્ણન હજીરા ખાતે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
DRDOના અધ્યક્ષે આ પ્રસંગે DRDOની ટીમ અને ઔદ્યોગિક ભાગીદારોને અભિનંદન પાઠવ્યાં હતાં. તેમણે સ્વદેશી AIP કાર્યક્રમને વાસ્તવિક ઔદ્યોગિક સિદ્ધિમાં પરિવર્તિત કરવા બદલ વૈજ્ઞાનિકોની સતત મહેનત અને ઉદ્યોગોના સહયોગની પ્રશંસા કરી હતી.
તેમણે આ સમગ્ર કાર્યક્રમ દરમિયાન ભારતીય નૌકાદળે આપેલા સહયોગનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. સિસ્ટમના વિવિધ તબક્કે પરીક્ષણ અને તેની ક્ષમતાની ચકાસણીમાં નૌકાદળની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ રહી છે.
સબમરીનની પાણીની અંદર રહેવાની ક્ષમતામાં થશે વધારો
એર ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પ્રોપલ્શન (AIP) સિસ્ટમ ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક સબમરીન માટે મહત્ત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજી છે. આ સિસ્ટમ સબમરીનની વાતાવરણમાંથી ઓક્સિજન મેળવવા પરની નિર્ભરતા ઘટાડે છે, જેના કારણે તેને પાણીની અંદર લાંબા સમય સુધી કાર્યરત રહેવામાં મદદ મળે છે. પરિણામે સબમરીનની કામગીરીની ક્ષમતા અને પાણીની અંદર રહેવાની અવધિમાં વધારો થઈ શકે છે.
આ ટેક્નોલોજી સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવી હોવાથી ભારતીય નૌકાદળની જરૂરિયાતો અનુસાર અદ્યતન સંરક્ષણ પ્રણાલીઓના વિકાસમાં દેશની આત્મનિર્ભરતાને પણ વેગ મળશે.
2027ની શરૂઆતમાં કલવરી ક્લાસ સબમરીનમાં જોડાશે
આગામી તબક્કામાં AIP એનર્જી મોડ્યુલને વીજ ઉત્પાદન માટે સક્રિય કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ ભારતીય નૌકાદળના નિર્ધારિત પ્રોટોકોલ અનુસાર તેનું સઘન પરીક્ષણ કરવામાં આવશે. તમામ જરૂરી પરીક્ષણો પૂર્ણ થયા બાદ આ મોડ્યુલને મઝગાંવ ડૉક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડને સોંપવામાં આવશે.
વર્ષ 2027ની શરૂઆતમાં આ સિસ્ટમને કલવરી ક્લાસની સબમરીનમાં ઇન્ટિગ્રેટ કરવાની યોજના છે. DRDOના અધ્યક્ષે કાર્યક્રમના આગામી તબક્કાઓ સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. સાથે જ હાઇડ્રોજન અને ફ્યુઅલ સેલ આધારિત સિસ્ટમમાં સલામતીનાં ઊંચાં ધોરણો જાળવવાની જરૂરિયાત પણ તેમણે સ્પષ્ટ કરી હતી.
સ્વદેશી AIP સિસ્ટમના આ મહત્ત્વપૂર્ણ તબક્કાની શરૂઆતથી ભારતીય નૌકાદળની અંડરવૉટર ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં વધુ એક પગલું ભરાયું છે.
