સોનાના ભાવમાં તીવ્ર વધારા વચ્ચે, રિઝર્વ બેંકે તેની સોનાની ખરીદી ઘટાડી છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના અહેવાલ મુજબ, ગયા વર્ષે રિઝર્વ બેંકની સોનાની ખરીદીમાં 94 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો, આરબીઆઈની સોનાની ખરીદી 8 વર્ષના નીચલા સ્તરે પહોંચી ગઈ
મુંબઈ
સોનાનો ભાવ પ્રતિ 10 ગ્રામ રૂ. 1.5 લાખને વટાવી ગયો છે. ગયા વર્ષથી તેની કિંમતમાં તીવ્ર વધારો થઈ રહ્યો છે. તેથી જ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (આરબીઆઈ) એ 2025 માટે તેની સોનાની ખરીદીમાં ભારે ઘટાડો કર્યો છે. આ છેલ્લા 8 વર્ષમાં સૌથી ઓછી ખરીદી છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (ડબલ્યુજીસી) ના અહેવાલ મુજબ, આરબીઆઈએ 2025માં ફક્ત 4.02 ટન સોનું ખરીદ્યું હતું. જ્યારે 2024 માં, રિઝર્વ બેંકે 72.6 ટન સોનું ખરીદ્યું હતું. આનો અર્થ એ થયો કે 2025માં, આરબીઆઈએ 2024ની તુલનામાં લગભગ 94% ઓછું સોનું ખરીદ્યું હતું.
આરબીઆઈ પાસે કેટલું સોનું છે?
ગયા વર્ષે રિઝર્વ બેંકે ઓછું સોનું ખરીદ્યું હોવા છતાં, ખરીદીમાં ઘટાડો થવા છતાં, આરબીઆઈનો કુલ સોનાનો ભંડાર હાલમાં રેકોર્ડ સ્તરે છે. 2025ના અંત સુધીમાં, આરબીઆઈ પાસે કુલ 880.2 ટન સોનું હતું. એક વર્ષ અગાઉ, 2024ના અંતમાં, તે 876.18 ટન હતું. આ જ કારણ છે કે સોનું દેશના વિદેશી વિનિમય ભંડારનું એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક બની ગયું છે. નવેમ્બર 2025 સુધીમાં, આરબીઆઈના વિદેશી વિનિમય ભંડારમાં સોનાનું મૂલ્ય 100 બિલિયન ડૉલરને વટાવી ગયું હતું.
વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં કેટલું સોનું છે
રિઝર્વ બેંકે વર્ષ 2024માં સોનાની મોટી ખરીદી કરી હતી. આ પછી, 2025માં સોનાના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો. આ વર્ષે પણ તે વધી રહ્યો છે. તેથી જ આરબીઆઈના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં સોનાનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. આ હિસ્સો એક જ વર્ષમાં આશરે 10% થી વધીને 16% થયો છે.
રિઝર્વ બેંકે ઓછું સોનું કેમ ખરીદ્યું?
આરબીઆઈએ તેની સોનાની ખરીદી ઘટાડી હશે કારણ કે કુલ વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતમાં તેનો હિસ્સો પહેલાથી જ નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયો છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, અમારું માનવું છે કે આ રિઝર્વ મેનેજમેન્ટમાં ઇરાદાપૂર્વકની વ્યૂહરચના દર્શાવે છે. સોનાના ઊંચા ભાવ અને વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતમાં સોનાનો વધતો હિસ્સો વધુ ખરીદીની ગતિને પ્રભાવિત કરી શકે છે. આરબીઆઈના પોતાના આંકડા અનુસાર, માર્ચ 2021માં ભારતના વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતમાં સોનાનો હિસ્સો (ડોલરની દ્રષ્ટિએ) માત્ર 5.87% હતો. પરંતુ માત્ર પાંચ વર્ષમાં, આરબીઆઈએ સોનાનો હિસ્સો આશરે 6% થી વધારીને 16% કર્યો છે.
રિઝર્વ બેંકનું સોનું ક્યાં છે?
એ જાણીને નવાઈ લાગશે કે આરબીઆઈનું બધુ સોનું દેશમાં રાખવામાં આવતું નથી. તેના સોનાના ભંડારનો મોટો ભાગ વિદેશમાં સુરક્ષિત તિજોરીઓમાં સંગ્રહિત છે. 5 મેના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત વ્યવસ્થાપન પરના આરબીઆઈના અર્ધવાર્ષિક અહેવાલ મુજબ, “માર્ચ 2025 સુધીમાં, રિઝર્વ બેંક પાસે 879.59 ટન સોનું હતું, જેમાંથી ફક્ત 511.99 ટન સ્થાનિક સ્તરે રાખવામાં આવ્યું હતું. અન્ય 348.62 ટન સોનું બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડ અને બેંક ફોર ઈન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ (બીઆઈએસ) પાસે અનામત રાખવામાં આવ્યું હતું. વધુમાં, 18.98 ટન સોનાની થાપણોમાં રાખવામાં આવ્યું હતું.
ઘણી કેન્દ્રીય બેંકો સોનું ખરીદી રહી છે
ફક્ત ભારતીય રિઝર્વ બેંક જ સોનું ખરીદી રહી નથી. વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો હાલમાં મોટા પ્રમાણમાં સોનું ખરીદી રહી છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં, બધી કેન્દ્રીય બેંકો પાસે સત્તાવાર રીતે 32,140 ટન સોનું હતું. 2022માં કેન્દ્રીય બેંકોએ સોનાની ખરીદી પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કર્યું. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ અનુસાર, વૈશ્વિક કેન્દ્રીય બેંકોએ 2022માં 1,082 ટન, 2023માં 1,037 ટન અને 2024માં રેકોર્ડ 1,180 ટન સોનું ખરીદ્યું. 2025માં કેન્દ્રીય બેંકો પણ 1,000 ટનથી વધુ સોનું ખરીદે તેવી અપેક્ષા છે.
સોનાના ભાવમાં તીવ્ર વધારો
2022થી સોનાના ભાવમાં આશરે 175% નો વધારો થયો છે. આ મુખ્યત્વે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે કેન્દ્રીય બેંકો દ્વારા ભારે ખરીદીને કારણે છે. 2025માં, રોકાણકારોએ સુરક્ષિત રોકાણો શોધ્યા હોવાથી સોનાના ભાવમાં 65% થી વધુનો વધારો જોવા મળ્યો.
