ઊંચા ભાવ અને નબળા ચોમાસાની બેવડી અસરથી સોનાના બજારમાં મંદી; 2026માં દેશની કુલ માંગ છ વર્ષના તળિયે પહોંચવાની શક્યતા, માત્ર 650 મેટ્રિક ટન સોનાની ખરીદીનો અંદાજ
નવી દિલ્હી:
ભારતીય પરિવારોમાં સોનાને માત્ર ઘરેણાં કે શણગારની વસ્તુ તરીકે જ નહીં, પરંતુ પરંપરા, સામાજિક પ્રતિષ્ઠા અને સુરક્ષિત રોકાણના સાધન તરીકે પણ વિશેષ સ્થાન મળ્યું છે. લગ્નપ્રસંગ હોય કે તહેવાર, સોનાની ખરીદી ભારતીય જીવનશૈલીનો અભિન્ન હિસ્સો રહી છે. જોકે, છેલ્લા કેટલાક સમયથી સોનાના ભાવમાં સતત થઈ રહેલા વધારાએ હવે આ પરંપરાગત ખરીદી પર પણ બ્રેક લગાવી દીધી છે. મોંઘવારીના માર અને ખરીદશક્તિમાં ઘટાડાને કારણે ભારતીય ગ્રાહકો સોનાથી અંતર જાળવી રહ્યા છે. પરિણામે દેશમાં સોનાની માંગમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (WGC)ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2026માં ભારતમાં સોનાની કુલ માંગ ઘટીને આશરે 650 મેટ્રિક ટન રહેવાની શક્યતા છે. જો આ અંદાજ સાચો સાબિત થાય તો કોરોના મહામારી બાદ પ્રથમ વખત સોનાની વાર્ષિક માંગ છ વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી શકે છે. સોનાના બજાર માટે આ સ્થિતિ ચિંતાજનક માનવામાં આવી રહી છે.
સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં 29 ટકાનો મોટો ઘટાડો
સોનાની ખરીદીમાં આવેલી મંદીની અસર જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાનના આંકડાઓમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી છે. વર્ષ 2026ના સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં ભારતમાં સોનાની કુલ માંગ વાર્ષિક ધોરણે 29 ટકા ઘટીને માત્ર 162.5 મેટ્રિક ટન રહી હતી. ખાસ વાત એ છે કે આ ઘટાડો માત્ર ઘરેણાંની ખરીદી પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી, પરંતુ રોકાણકારોએ પણ સોનાથી અંતર જાળવ્યું છે.
આ સમયગાળા દરમિયાન જ્વેલરીની માંગમાં 20 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જ્યારે રોકાણના હેતુથી સોનાની ખરીદીમાં 40 ટકાનો જંગી ઘટાડો થયો હતો. આ આંકડા દર્શાવે છે કે સોનાના ભાવમાં થયેલા વધારાને કારણે સામાન્ય ગ્રાહકોની સાથે રોકાણકારોની ખરીદી કરવાની ક્ષમતા અને ઉત્સાહ બંને પર અસર પડી છે.
ઊંચા ભાવ અને મોંઘવારીથી બજેટ ખોરવાયું
સોનાની માંગ ઘટવાનું સૌથી મોટું કારણ તેના સતત ઊંચા રહેતા ભાવ છે. બીજી તરફ, જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના વધતા ખર્ચે સામાન્ય પરિવારોના ઘરખર્ચનું બજેટ પણ ખોરવી નાખ્યું છે. ઈરાન સાથેના યુદ્ધ બાદ જીવનનિર્વાહના ખર્ચમાં થયેલા વધારાની અસર પણ ગ્રાહકોની ખરીદશક્તિ પર પડી રહી છે.
પરિણામે ઘણા પરિવારો સોનાની ખરીદી મોકૂફ રાખી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક ગ્રાહકો અગાઉની સરખામણીએ ઓછા વજનનાં ઘરેણાં ખરીદવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. એટલે કે સોનાની કિંમત વધી રહી છે, પરંતુ તેની ખરીદી કરવાની ક્ષમતા ઘટી રહી છે.
નબળા ચોમાસાએ ગ્રામીણ માંગને ફટકો માર્યો
ભારતમાં સોનાની કુલ માંગમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોનો હિસ્સો અડધાથી વધુ છે. ગામડાંમાં ખેડૂતો અને પરિવારો સોનાને બચત તથા સંપત્તિના સુરક્ષિત વિકલ્પ તરીકે જુએ છે. પરંતુ વર્ષ 2026માં નબળા ચોમાસાને કારણે કૃષિ ઉત્પાદન અને ખેડૂતોની આવક પર અસર થઈ છે.
વરસાદમાં ઘટાડો થતાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આવકનું ચક્ર નબળું પડ્યું છે. તેની સીધી અસર ઘરેણાં અને રોકાણ માટે થતી સોનાની ખરીદી પર જોવા મળી રહી છે.
દિવાળી અને લગ્નપ્રસંગોથી બજારને આશા
સોનાના વેપારીઓ માટે આગામી તહેવારો અને લગ્નની સિઝન આશાનું કિરણ બની શકે છે. દિવાળી દરમિયાન સોનું ખરીદવું શુભ માનવામાં આવે છે, જ્યારે લગ્નપ્રસંગોમાં ઘરેણાંની માંગ પરંપરાગત રીતે વધતી હોય છે. તેથી ડિસેમ્બર ક્વાર્ટરમાં સોનાની ખરીદીમાં થોડો સુધારો થવાની અપેક્ષા છે.
જોકે, ઊંચા ભાવ અને ગ્રામીણ અર્થતંત્રની નબળી સ્થિતિને ધ્યાનમાં લેતાં આ સુધારો કેટલો મજબૂત રહેશે તે જોવું રહ્યું. હાલની સ્થિતિ એક વાત સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારતીય ગ્રાહકોમાં સોનાનું આકર્ષણ યથાવત્ હોવા છતાં તેની સતત વધતી કિંમત ખરીદીમાં અવરોધ બની રહી છે.
