હવામાનની સચોટ અને ઝડપી આગાહી માટેના બે નવા એઆઈ મોડલનું વર્ણન તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલા બે સંશોધન પત્રોમાં કરવામાં આવ્યું
નવી દિલ્હી
તમામ વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિઓ છતાં હવામાનની સચોટ આગાહી કરવી હજુ પણ પડકારરૂપ છે. તેઓ નિશ્ચિત રૂપે પહેલા કરતાં વધુ સારા છે, પરંતુ ભારે હવામાનની ઘટનાઓનું ચોક્કસ મૂલ્યાંકન આજે પણ મુશ્કેલ છે. આ સમસ્યાનો સામનો કરવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ તરફ વળવાનું શરૂ કર્યું છે. હવામાનની સચોટ અને ઝડપી આગાહી માટેના બે નવા એઆઈ મોડલનું વર્ણન તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલા બે સંશોધન પત્રોમાં કરવામાં આવ્યું છે.
સંશોધન પત્રોમાં ઉલ્લેખિત બે એઆઈ મોડલમાંથી એક પંગુ વેધર છે. સિસ્ટમ એક અઠવાડિયા અગાઉથી વૈશ્વિક હવામાન પેટર્નની આગાહી કરી શકે છે. મોડેલને 39 વર્ષના વૈશ્વિક રીએનાલિસિસ હવામાન ડેટાનો ઉપયોગ કરીને તાલીમ આપવામાં આવે છે. તે હવામાન ડેટાના પુનઃવિશ્લેષણમાં પરંપરાગત ભૌતિકશાસ્ત્ર આધારિત પદ્ધતિઓની ચોકસાઈને વટાવે છે. તે પરંપરાગત પદ્ધતિઓ કરતાં 10,000 ગણી ઝડપી પણ છે, જે હવામાનનું વિશ્લેષણ કરવા અને આગાહી કરવામાં લાગતા સમયને કલાકો કે દિવસોથી સેકન્ડોમાં ઘટાડી શકે છે. પરંપરાગત હવામાન આગાહી પ્રણાલીઓ કરતાં આ મોડેલ ઘણીવાર વધુ સચોટ હોય છે. વાસ્તવમાં તે ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાતના માર્ગને ટ્રેક કરવામાં પણ સક્ષમ હતું જેની સાથે તેને તાલીમ આપવામાં આવી ન હતી.
આ ઘટનાને એઆઈ મોડલની ઉભરતી વર્તણૂક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પંગુ વેધર એ પ્રથમ એઆઈ પદ્ધતિ છે જે હવામાન ડેટાના પુનઃવિશ્લેષણમાં પરંપરાગત ભૌતિકશાસ્ત્ર આધારિત પદ્ધતિઓની ચોકસાઈને વટાવે છે. તે હવામાનની ઘટનાઓની આગાહી કરવામાં, ખાસ કરીને ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાતોને ટ્રેક કરવા માટે આશાસ્પદ ક્ષમતા દર્શાવે છે.
સંશોધન પત્રો મુજબ નાઉકાસ્ટ નેટ નામનું એઆઈ મોડલ વિકસાવવામાં આવ્યું છે. જે ટૂંકા ગાળામાં 6 કલાક અગાઉથી આગાહી કરે છે. તે વર્તમાન અવલોકનકારી હવામાન ડેટા વિશે વધુ સચોટ અને વિગતવાર માહિતી આપી શકે છે. 62 વ્યાવસાયિક હવામાનશાસ્ત્રીઓએ મોડેલનું મૂલ્યાંકન કર્યું અને હવામાનની આગાહી કરવાની અન્ય પદ્ધતિઓ કરતાં 70 ટકા કેસોમાં તેને પ્રથમ સ્થાન આપ્યું હતું. નાઉકાસ્ટ નેટ ભારે વરસાદની સચોટ આગાહીઓ પહોંચાડે છે. જ્યારે અતિશય વરસાદની સ્થિતિમાં આપત્તિ નિવારણની વાત આવે ત્યારે આ અવિશ્વસનીય રીતે ઉપયોગી થઈ શકે છે, કારણ કે તે 6 કલાક અગાઉથી આગાહી કરે છે અને બચાવ એજન્સીઓ માટે આ સમય પૂરતો છે.
સંશોધન પત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, જો એઆઈથી હવામાનની આગાહી સાચી રીતે બહાર આવવા લાગે તો હવામાન એજન્સીઓ, સુપર કોમ્પ્યુટર વગેરે પર અબજો રૂપિયા ખર્ચવાની જરૂર નહીં રહે. જો કે ચાઈનીઝ કંપની હ્યુઆવેઈના પત્રોના સહ-લેખક લિંગસી ઝીએ કહ્યું કે એઆઈ આંકડાકીય હવામાનની આગાહી માટે નવી તકો પ્રદાન કરે છે. પરંતુ તે પરંપરાગત પદ્ધતિઓને બદલી શકશે નહીં. વાસ્તવમાં, તેને હાઇબ્રિડ ફોરકાસ્ટિંગ સિસ્ટમ્સમાં એકીકૃત કરી શકાય છે. આનાથી હવામાનની આગાહી કરવાની કુશળતામાં સુધારો થશે. ઝડપી હશે અને ખર્ચ પણ ઓછો થશે.
