દેશમાં ખાંડના વધતા ભાવો અને સંગ્રહખોરીને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ૧ ઓગસ્ટથી ૩૦ નવેમ્બર સુધી સ્ટોક લિમિટ લાગુ કરી છે
નવી દિલ્હી
વધતી મોંઘવારી અને ખાંડના ભાવોમાં અણધારી તેજી વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. સરકારે દેશભરના ખાંડના ડીલરો માટે સ્ટોક મર્યાદા (Stock Limit) નક્કી કરી દીધી છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ બજારમાં ખાંડની કૃત્રિમ અછત ઊભી કરતા સંગ્રહખોરો અને સટ્ટાખોરો પર લગામ લગાવવાનો છે. ખાંડ પરની આ સ્ટોક લિમિટ આગામી ૧ ઓગસ્ટથી ૩૦ નવેમ્બર સુધી અમલમાં રહેશે.
આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય હેતુ
સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા આદેશ અનુસાર, કોઈપણ ડીલર ખાંડ ખરીદ્યા તારીખથી ૩૦ દિવસ કરતાં વધુ સમય સુધી સ્ટોક રાખી શકશે નહીં. તેમજ કોઈપણ સમયે ૪,૦૦૦ ક્વિન્ટલથી વધુ ખાંડનો જથ્થો સ્ટોકમાં રાખી શકાશે નહીં. આ પ્રતિબંધો ‘આવશ્યક વસ્તુ અધિનિયમ, ૧૯૫૫’ અને ‘ખાંડ (નિયંત્રણ) આદેશ, ૨૦૨૫’ હેઠળ લાદવામાં આવ્યા છે.
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રાહકોને યોગ્ય કિંમતે પૂરતા પ્રમાણમાં ખાંડ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો અને બજારમાં સ્થિરતા જાળવવાનો છે. હાલમાં ખાંડના ભાવોમાં જે વધારો જોવા મળ્યો છે તે માંગ અને પુરવઠાના વાસ્તવિક કારણોસર નથી, પરંતુ કૃત્રિમ રીતે ઊભો કરવામાં આવ્યો છે.
સંગ્રહખોરી અને સટ્ટાબાજી સામે કડક કાર્યવાહી
ઉપભોક્તા બાબતો, ખાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, તેમને વ્યાપારીઓ અને મધ્યસ્થીઓ દ્વારા જથ્થાબંધ સંગ્રહખોરીની ફરિયાદો મળી હતી. મિલોમાંથી ખાંડની વાસ્તવિક હિલચાલ વિના માત્ર કાગળ પર સટ્ટાકીય સોદા (Paper Trading) કરવાના કિસ્સાઓ પણ સામે આવ્યા હતા. આ ગતિવિધિઓને કારણે બજારમાં કૃત્રિમ અછત સર્જાઈ હતી અને ભાવમાં અસંતુલન ઊભું થયું હતું.
નવા નિર્દેશ મુજબ, તમામ ડીલરોએ ‘খાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ વિભાગ’ના ઓનલાઈન પોર્ટલ પર દર અઠવાડિયે પોતાના ખાંડના સ્ટોકની માહિતી આપવી પડશે અને ઇન્વેન્ટરી અપડેટ કરવી પડશે.
ખાંડના ઉત્પાદન અને નિકાસની સ્થિતિ
આ વર્ષે સરકારે ૩૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધી ખાંડની નિકાસ પર અગાઉથી જ પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ નિર્ણય અપેક્ષા કરતાં ઓછું ઉત્પાદન અને શેરડીના ઓછા પાકને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત, ઉદ્યોગ સંસ્થાઓ ISMA અને NFCSF દ્વારા પણ વેપારીઓને બિનજરૂરી સટ્ટાકીય ખરીદી ન કરવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.
ICRA ના તાજેતરના અંદાજ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ની સિઝન માટે શુદ્ધ ખાંડનું ઉત્પાદન અંદાજે ૨.૮ કરોડ ટન રહેવાની સંભાવના છે, જ્યારે સપ્ટેમ્બર સુધીમાં ક્લોઝિંગ સ્ટોક આશરે ૪૩ લાખ ટન આસપાસ રહેશે, જે ઘરેલુ વપરાશ માટે પૂરતો છે. સરકાર બજાર પર સતત નજર રાખી રહી છે જેથી ગ્રાહકોને યોગ્ય ભાવે ખાંડ મળતી રહે.
