નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં 100 જેટલા પ્રતિનિધિઓની હાજરી; સ્વદેશી સંરક્ષણ ટેક્નોલોજી, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત સ્વાયત્ત સિસ્ટમ્સ અને આત્મનિર્ભરતા પર ભાર
નવી દિલ્હી
ભારતીય વાયુસેના (IAF) દ્વારા ડ્રોન અને સ્વાયત્ત પ્રણાલીઓ (Unmanned and Autonomous Systems) ક્ષેત્રે દેશની સંરક્ષણ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ઉદ્યોગો સાથે સંવાદ સાધવાના હેતુથી નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે 21 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ વિશેષ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમમાં વાયુસેનાની ભવિષ્યની ઓપરેશનલ જરૂરિયાતો, ટેક્નોલોજીની પ્રાથમિકતાઓ અને સ્વદેશી સંરક્ષણ પ્રણાલીઓના વિકાસ અંગે ઉદ્યોગજગતના પ્રતિનિધિઓ સાથે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
કાર્યક્રમની અધ્યક્ષતા એર હેડક્વાર્ટર્સના ડિરેક્ટર જનરલ (વેપન સિસ્ટમ્સ) એર માર્શલ પ્રેમકુમાર કે., VM, VSM દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યક્રમમાં વિવિધ ડ્રોન ઉત્પાદક કંપનીઓ, સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs), સ્ટાર્ટઅપ્સ તથા સંલગ્ન ઉદ્યોગોના આશરે 100 પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. આ ભાગીદારી ભારતના સ્વદેશી ડ્રોન અને સ્વાયત્ત ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રમાં વાયુસેના તથા ઉદ્યોગો વચ્ચે વધતા સહયોગનું પ્રતિબિંબ છે.
વાયુસેનાના લાંબા ગાળાના રોડમેપની રૂપરેખા રજૂ કરાઈ
આ કાર્યક્રમ ભારતીય વાયુસેનાના ‘અનમેન્ડ એન્ડ ઓટોનોમસ સિસ્ટમ્સ રોડમેપ’ને ઉદ્યોગજગત સુધી પહોંચાડવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પહેલ બની રહ્યો હતો. આ રોડમેપ 14 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ પોખરણ ખાતે યોજાયેલા IAF Dronathon 2026 દરમિયાન જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. કાર્યક્રમ દરમિયાન વાયુસેનાએ પોતાની ભાવિ ઓપરેશનલ જરૂરિયાતો અને ટેક્નોલોજીકલ પ્રાથમિકતાઓ અંગે વિસ્તૃત માહિતી આપી હતી. સાથે જ ઉદ્યોગોના પ્રતિનિધિઓને રોડમેપની પુસ્તિકા પણ વિતરણ કરવામાં આવી હતી, જેથી તેઓ વાયુસેનાની જરૂરિયાતોને વધુ સારી રીતે સમજી શકે અને તે મુજબ સંશોધન તથા વિકાસની દિશા નક્કી કરી શકે.
વાયુસેનાના જણાવ્યા અનુસાર, હવાઈ યુદ્ધક્ષેત્રમાં ઝડપથી થઈ રહેલા પરિવર્તનોને ધ્યાનમાં રાખીને વિવિધ સ્તરે કાર્યરત અને નેટવર્ક આધારિત માનવરહિત પ્રણાલીઓનું માળખું વિકસાવવાનું આયોજન છે. આ પ્રણાલીઓ હાલની અને ભવિષ્યની માનવસંચાલિત વિમાની ક્ષમતાઓને પૂરક બને તે દિશામાં કામગીરી હાથ ધરવામાં આવશે. આ માટે વિશ્વસનીય, મજબૂત અને ઓપરેશનલ જરૂરિયાતોને અનુરૂપ સ્વદેશી ટેક્નોલોજી વિકસાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા અનિવાર્ય
કાર્યક્રમમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે માનવરહિત અને સ્વાયત્ત પ્રણાલીઓના ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા માત્ર એક મહત્ત્વાકાંક્ષા નથી, પરંતુ દેશની ઓપરેશનલ સુરક્ષા માટેની અનિવાર્ય જરૂરિયાત છે. સ્વદેશી પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ્સ, સ્વાયત્ત સોફ્ટવેર, વિશ્વસનીય નેવિગેશન ટેક્નોલોજી અને પ્રમાણભૂત ઇન્ટરફેસ જેવી મહત્ત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીના વિકાસ પર વિશેષ ધ્યાન આપવાની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી હતી.
આ ક્ષેત્રોમાં સ્થાનિક સ્તરે ક્ષમતા વિકસાવવાથી વિદેશી ટેક્નોલોજી અને પુરવઠા પરની નિર્ભરતા ઘટશે તેમજ દેશના સંરક્ષણ ઉદ્યોગતંત્રને નવી દિશા મળશે. ખાસ કરીને MSMEs અને સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે સંશોધન, નવીનતા અને સ્વદેશી ઉત્પાદનોના વિકાસની નવી તકો ઊભી થઈ શકે છે.
ભારતીય વાયુસેનાએ ઉદ્યોગો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, MSMEs અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે સતત સંવાદ જાળવીને સંયુક્ત વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો અભિગમ અપનાવ્યો છે. ઉભરતી ટેક્નોલોજીને વાસ્તવિક ઓપરેશનલ ક્ષમતામાં પરિવર્તિત કરવી અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારતની આત્મનિર્ભરતાને મજબૂત બનાવવી આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ છે.
આ કાર્યક્રમથી વાયુસેના અને સ્વદેશી ઉદ્યોગો વચ્ચે સહયોગ વધવાની સાથે ભારતના માનવરહિત તથા સ્વાયત્ત સંરક્ષણ પ્રણાલીઓના ક્ષેત્રમાં નવીનતા, ટેક્નોલોજીકલ વિકાસ અને લાંબા ગાળાની ક્ષમતા નિર્માણને વેગ મળવાની અપેક્ષા છે.
