19 નવેમ્બરે ભદ્ર કિલ્લો, ત્રણ દરવાજા અને પ્રેમાભાઈ હોલ બનશે કલાના મંચ; 25 નવેમ્બરે અમદાવાદની ત્રણ ઐતિહાસિક વાવમાં પરોઢથી રાત સુધી સંગીત, કવિતા અને નૃત્યની સુરાવલીઓ ગુંજશે
અમદાવાદ
અમદાવાદ માત્ર ગુજરાતનું આર્થિક અને વ્યાપારી કેન્દ્ર નથી, પરંતુ ભારતના સમૃદ્ધ ઐતિહાસિક, સ્થાપત્ય અને સાંસ્કૃતિક વારસાનું પણ એક આગવું પ્રતીક છે. શહેરની પોળો, ઐતિહાસિક દરવાજાઓ, કિલ્લાઓ, વાવો અને પરંપરાગત સ્થાપત્યમાં સદીઓ જૂનો ઇતિહાસ જીવંત છે. આ જ ધરોહરને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવા અને ઐતિહાસિક સ્થળોને સંગીત, કલા અને સંસ્કૃતિ સાથે જોડવાના ઉદ્દેશ્યથી વર્લ્ડ હેરિટેજ સપ્તાહ દરમિયાન અમદાવાદમાં બે વિશેષ સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
‘ક્રાફ્ટ ઓફ આર્ટ’ દ્વારા અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC)ના સહયોગથી 19 નવેમ્બરે ઐતિહાસિક ભદ્ર વિસ્તારમાં ‘ભદ્ર ફેસ્ટિવલ’ અને 25 નવેમ્બરે શહેરની ત્રણ ઐતિહાસિક વાવમાં ‘વોટર હેરિટેજ સિરીઝ’ યોજાશે. આ બંને કાર્યક્રમો અમદાવાદની સ્થાપત્યકલા, લોકસંસ્કૃતિ, સંગીત, નાટ્યકલા અને પરંપરાગત વારસાને એકસાથે માણવાની અનોખી તક પૂરી પાડશે.
આ આયોજનનું સૌથી વિશેષ આકર્ષણ એ છે કે વર્ષ 2014માં પ્રથમ વખત યોજાયેલા ભદ્ર ફેસ્ટિવલનું 12 વર્ષ બાદ ફરીથી ઐતિહાસિક ભદ્ર વિસ્તારમાં પુનરાગમન થઈ રહ્યું છે. ભદ્ર વિસ્તારની ઐતિહાસિક ઓળખને સંગીત અને કલાના માધ્યમથી ફરી જીવંત કરવાનો આ પ્રયાસ શહેરના સાંસ્કૃતિક જીવનમાં વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે.
12 વર્ષ બાદ ભદ્રની ઐતિહાસિક ધરતી પર કલાનો ઉત્સવ
ભદ્ર વિસ્તાર અમદાવાદના ઐતિહાસિક વ્યક્તિત્વનો મહત્ત્વનો હિસ્સો છે. ભદ્ર કિલ્લો, ત્રણ દરવાજા અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર શહેરના ભૂતકાળની સાક્ષી પૂરે છે. અહીંનું સ્થાપત્ય, પરંપરાગત બજારો, નાટ્યકલા અને લોકજીવન અમદાવાદની આગવી ઓળખ દર્શાવે છે.
19 નવેમ્બરે યોજાનારા ભદ્ર ફેસ્ટિવલમાં આ સમગ્ર વિસ્તાર એક ખુલ્લા સાંસ્કૃતિક મંચમાં પરિવર્તિત થશે. સાંજે 4 વાગ્યાથી ભદ્ર કિલ્લો, પ્રેમાભાઈ હોલ પરિસર અને ભદ્ર પ્લાઝા ખાતે વિવિધ કાર્યક્રમો શરૂ થશે. સંગીત, નાટ્યકલા, વાર્તાકથન, લોકપરંપરા અને વિઝ્યુઅલ આર્ટ્સની રજૂઆતો દ્વારા મુલાકાતીઓને ભદ્ર વિસ્તારને એક નવા દૃષ્ટિકોણથી જાણવાની તક મળશે.
કાર્યક્રમમાં નાથુલાલ સોલંકી અને તેમના કલાકારવૃંદ દ્વારા નગારા વાદનની પ્રસ્તુતિ કરવામાં આવશે. વિજાનંદ તુરી અને તેમના કલાકારવૃંદ રાવણહથ્થાના મધુર સૂર રેલાવશે. સિદી ગોમા ડાન્સ ગ્રૂપ દ્વારા ગુજરાતની વિશિષ્ટ લોકપરંપરાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો સિદી ધમાલ નૃત્ય રજૂ થશે. મહારાષ્ટ્રના ઇનક્રેડિબલ મલ્લખંબ ગ્રૂપ દ્વારા મલ્લખંબની રોમાંચક પ્રસ્તુતિ અને નિસર્ગ ત્રિવેદી તથા તેમના કલાકારવૃંદ દ્વારા નાટ્યસંગીત રજૂ કરવામાં આવશે.
આ રીતે ગુજરાતની લોકસંસ્કૃતિથી લઈને દેશના વિવિધ પ્રદેશોની પરંપરાગત કલાઓને એક જ સ્થળે માણવાનો અવસર મળશે.
વિશાળ કઠપૂતળીઓની પરેડથી દાસ્તાનગોઈ સુધીની રજૂઆતો
ભદ્ર ફેસ્ટિવલ માત્ર સંગીત પૂરતો મર્યાદિત નહીં રહે. તેમાં નાટ્યકલા અને વાર્તાકથનનાં વિવિધ સ્વરૂપોને પણ વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. દાદી પુદુમજીના ઇશારા પપેટ થિયેટર દ્વારા વિશાળ કદની કઠપૂતળીઓની પરેડ યોજાશે. આ રજૂઆત બાળકો અને પરિવાર સાથે આવતા મુલાકાતીઓ માટે વિશેષ આકર્ષણ બની રહેશે.
આ ઉપરાંત ‘દાસ્તાન-એ-દરવાજા’ અંતર્ગત દાસ્તાનગોઈની પરંપરાગત વાર્તાકથન શૈલી રજૂ કરવામાં આવશે. ગુજરાતી ભાષા અને લોકપરંપરાની ઓળખને ઉજાગર કરતું ‘ભદ્રાખ્યાન’ પણ કાર્યક્રમનો હિસ્સો રહેશે. આ રજૂઆતો દ્વારા મૌખિક વાર્તાકથનની સમૃદ્ધ પરંપરાને આધુનિક સમયમાં ફરી લોકો સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
ભદ્રના ઇતિહાસને તસવીરો અને આધુનિક કલામાં કંડારાશે
ફેસ્ટિવલનું બીજું મહત્ત્વનું પાસું ઐતિહાસિક પ્રદર્શનો છે. ભદ્ર વિસ્તારના ઇતિહાસ અને તેની સાંસ્કૃતિક ઓળખને દસ્તાવેજીકૃત કરીને લોકો સમક્ષ રજૂ કરવા માટે ત્રણ વિશેષ પ્રદર્શનોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
ભદ્ર કિલ્લા ખાતે ‘હિસ્ટ્રી ઓફ ભદ્ર’ નામે ઐતિહાસિક તસવીરોનું પ્રદર્શન યોજાશે. પ્રેમાભાઈ હોલના પ્રવેશખંડમાં માનવિતા બારાડી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલું ‘રંગ સ્મૃતિ: ધ લિવિંગ આર્કાઇવ્સ ઓફ ગુજરાતી થિયેટર’ પ્રદર્શન રજૂ થશે. આ પ્રદર્શન ગુજરાતી રંગભૂમિની સફર અને તેની જીવંત સ્મૃતિઓનો પરિચય કરાવશે.
વિનય પંજવાણીની તસવીરોનું ‘ભદ્ર અનપોઝ્ડ’ નામનું ખુલ્લી જગ્યામાં યોજાનારું પ્રદર્શન પણ મુલાકાતીઓને ભદ્ર વિસ્તારને તસવીરોના માધ્યમથી સમજવાની તક આપશે.
આ ઉપરાંત ભદ્ર કિલ્લાના બહારના ભાગ પર પ્રોજેક્શન મેપિંગ, આધુનિક કાઇનેટિક આર્ટ ઇન્સ્ટોલેશન અને પ્રેમાભાઈ હોલના બહારના ભાગ પર માતાની પછેડીથી પ્રેરિત દૃશ્યાત્મક રજૂઆત પણ કરવામાં આવશે. આમ, ઐતિહાસિક સ્થાપત્ય અને આધુનિક ટેક્નોલોજીનો સમન્વય જોવા મળશે.
ત્રણ દરવાજા ખાતે ઉસ્તાદ શુજાત ખાન અને ફઝલ કુરેશીની સંગીત મહેફિલ
ભદ્ર ફેસ્ટિવલનો સૌથી યાદગાર પડાવ સાંજે 7:15 વાગ્યે ત્રણ દરવાજા ખાતે યોજાનારો ભવ્ય સંગીત સમારોહ બની રહેશે. ઐતિહાસિક સ્થાપત્યની પૃષ્ઠભૂમિમાં શાસ્ત્રીય અને સમકાલીન સંગીતના સૂર ગુંજશે.
ઉસ્તાદ ફઝલ કુરેશી તબલા પર પોતાની કલાનું પ્રદર્શન કરશે. તેમની સાથે જ્યોર્જ બ્રૂક્સ (સેક્સોફોન), શેલ્ડન ડિસિલ્વા (બેસ), અરુણ કુમાર (ડ્રમ્સ) અને રાહુલ વાધવાણી (કીબોર્ડ્સ) સંગીતની રજૂઆત કરશે.
ત્યારબાદ જાણીતા સિતારવાદક ઉસ્તાદ શુજાત ખાનની વિશેષ રજૂઆત યોજાશે. તબલા પર અમિત ચૌબે અને સપન અંજારિયા તેમને સંગત આપશે. સમગ્ર કાર્યક્રમનું સંચાલન અભિનેતા માનવ ગોહિલ કરશે.
ત્રણ ઐતિહાસિક વાવ, ત્રણ અલગ સંગીતમય અનુભવો
ભદ્ર ફેસ્ટિવલના છ દિવસ બાદ 25 નવેમ્બરે યોજાનારી ‘વોટર હેરિટેજ સિરીઝ’ પણ એટલી જ વિશિષ્ટ રહેશે. આ કાર્યક્રમની કલ્પના અમદાવાદની ઐતિહાસિક વાવોને માત્ર સ્થાપત્યના નમૂના તરીકે નહીં, પરંતુ કલા અને સંસ્કૃતિના જીવંત મંચ તરીકે રજૂ કરવાની છે.
આ શ્રેણી અંતર્ગત એક જ દિવસમાં ત્રણ અલગ-અલગ વાવ ખાતે પરોઢથી સાંજ સુધી સંગીત, કવિતા અને નૃત્યની પ્રસ્તુતિઓ યોજાશે.
સવારે 6:30 વાગ્યે – જેઠાભાઈની વાવ: દિવસની શરૂઆત પંડિત જયતીર્થ મેવુન્ડીની હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતની ગાયન રજૂઆતથી થશે. વહેલી સવારના શાંત વાતાવરણમાં રાગ-સંગીતની પ્રસ્તુતિ શ્રોતાઓ માટે વિશિષ્ટ અનુભવ બની રહેશે.
સવારે 11 વાગ્યે – અમૃતવર્ષિણી વાવ: અહીં કવિતા અને નૃત્યનો સંગમ જોવા મળશે. કવિ સૌમ્ય જોશી અને અનિલ ચાવડા કાવ્યપાઠ કરશે, જ્યારે ભરતનાટ્યમ નૃત્યાંગના પ્રાચી સાથી શાસ્ત્રીય નૃત્યની વિશેષ રજૂઆત કરશે.
સાંજે 7 વાગ્યે – દાદા હરીરની વાવ: દિવસની અંતિમ અને વિશેષ સંગીતમય પ્રસ્તુતિ ઉસ્તાદ ફઝલ કુરેશીના નેતૃત્વમાં યોજાશે. તેમાં સારંગી પર દિલશાદ ખાન, સેલો પર સાસ્કિયા રાવ, કમાયચા પર ડેરા ખાન તથા ખડતાલ પર ખેતે ખાન અને ઝાકિર ખાન સંગીત રજૂ કરશે. હિમાલી વ્યાસ નાયક વિશેષ અતિથિ ગાયિકા તરીકે જોડાશે.
ઐતિહાસિક ધરોહરને જીવંત રાખવાનો 17 વર્ષનો પ્રયાસ
‘ક્રાફ્ટ ઓફ આર્ટ’ની સ્થાપના બિરવા કુરેશી દ્વારા વર્ષ 2010માં કરવામાં આવી હતી. સંસ્થા છેલ્લા 17 વર્ષથી ભારતનાં ઐતિહાસિક સ્મારકો અને સ્થાપત્ય વારસાને સંગીત તથા સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો સાથે જોડવાનું કાર્ય કરી રહી છે. સરખેજ રોજા, અડાલજની વાવ, ધોળાવીરા, ચાંપાનેર-પાવાગઢ, રાણીની વાવ, મોઢેરા, ઇલોરા અને ગોલકોંડા કિલ્લા સહિતનાં સ્થળોએ સંસ્થા દ્વારા કાર્યક્રમો યોજવામાં આવ્યા છે.
સંસ્થાનાં સ્થાપક અને આર્ટિસ્ટિક ડિરેક્ટર બિરવા કુરેશીના જણાવ્યા અનુસાર, 12 વર્ષ બાદ ભદ્રમાં પરત ફરવું તેમના માટે વિશેષ પ્રસંગ છે. ભદ્રનું સ્થાપત્ય, નાટ્યકલા, સંગીત, પરંપરાઓ અને રોજિંદું જીવન આ વિસ્તારને જીવંત બનાવે છે. લોકો વર્ષોથી ઓળખતા આ ઐતિહાસિક સ્થળોને આ વખતે એક નવા અંદાજમાં અનુભવે તેવો તેમનો પ્રયાસ છે.
બંને કાર્યક્રમોમાં પ્રવેશ નિઃશુલ્ક
નાગરિકો અને મુલાકાતીઓ માટે બંને કાર્યક્રમોમાં પ્રવેશ નિઃશુલ્ક રાખવામાં આવ્યો છે. જોકે, ભદ્ર કિલ્લા અને ત્રણ દરવાજા ખાતે યોજાનારા કાર્યક્રમો માટે BookMyShow પર અગાઉથી રજિસ્ટ્રેશન કરાવવું જરૂરી રહેશે. ભદ્ર ફેસ્ટિવલનાં અન્ય સ્થળોએ રજિસ્ટ્રેશન વિના પ્રવેશ મેળવી શકાશે.
25 નવેમ્બરે યોજાનારી વોટર હેરિટેજ સિરીઝની ત્રણેય વાવ ખાતે અગાઉથી રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત રહેશે. ત્રણેય સ્થળોએ બેઠકો મર્યાદિત હોવાથી અગાઉથી નોંધણી કરાવવી જરૂરી છે.
આ બંને કાર્યક્રમો માટે ક્રાફ્ટ ઓફ આર્ટ દ્વારા અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ઉપરાંત ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ (ASI)ના સહયોગ બદલ આભાર વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. રંગ સ્મૃતિ પ્રદર્શન માટે પ્રેમાભાઈ હોલના પ્રવેશખંડનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવા બદલ ગુજરાત વિદ્યા સભાનો પણ આભાર માનવામાં આવ્યો છે.
અમદાવાદની ધરતી પર યોજાનારા આ બંને કાર્યક્રમો માત્ર સાંસ્કૃતિક મનોરંજન પૂરતા મર્યાદિત નથી. તે શહેરની ઐતિહાસિક ઓળખ, સ્થાપત્ય વારસો અને લોકપરંપરાઓને વર્તમાન પેઢી સાથે જોડવાનો એક પ્રયાસ છે. ભદ્રના કિલ્લાથી લઈને ઐતિહાસિક વાવો સુધી જ્યારે સંગીત અને કલાના સૂર ગુંજશે, ત્યારે અમદાવાદની સદીઓ જૂની વિરાસત એક નવા રંગ અને નવા અંદાજમાં જીવંત બનશે.
