સુપ્રીમ કોર્ટે શંકા વ્યક્ત કરી છે કે ચૂંટણીમાં None of the Above ( NOTA) નો વિકલ્પ રજૂ કરવાથી દેશમાં ચૂંટાયેલા નેતાઓમાં કોઈ સુધારો થયો છે કે કેમ
નવી દિલ્હી
સુપ્રીમ કોર્ટે શંકા વ્યક્ત કરી છે કે ચૂંટણીમાં નોટા ( NOTA ) વિકલ્પ દાખલ કરવાથી દેશમાં ચૂંટાયેલા નેતાઓમાં કોઈ સુધારો થયો છે કે નહીં.
બધી ચૂંટણીઓમાં NOTA વિકલ્પ ફરજિયાત બનાવવાની માંગ કરતી અરજીની સુનાવણી કરતી વખતે , મુખ્ય ન્યાયાધીશ ( CJI) સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીની બનેલી બેન્ચે અવલોકન કર્યું કે ભારતમાં શિક્ષિત અને શ્રીમંત લોકોમાં મતદાન આર્થિક રીતે નબળા વર્ગો કરતા ઘણું ઓછું છે . આ અરજી એવી બેઠકોને પણ આવરી લે છે જ્યાં ફક્ત એક જ ઉમેદવાર ચૂંટણી લડી રહ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે પૂછ્યું કે NOTA રાજકારણીઓમાં કયા સુધારા લાવ્યા ?
સમાચાર એજન્સી ANI અનુસાર , જસ્ટિસ જોયમલ્યા બાગચીએ કહ્યું , શું NOTA એ ચૂંટાયેલા નેતાઓની ગુણવત્તામાં સુધારો કર્યો છે ? કારણ કે તે દર્શાવે છે કે શિક્ષિત અને શ્રીમંત લોકો ઓછા મતદાન કરે છે અને આર્થિક રીતે નબળા લોકો વધુ મતદાન કરે છે.
CJI એ કહ્યું , કેટલીકવાર આપણને લાગે છે કે આપણે એવી વ્યવસ્થા બનાવવી જોઈએ જે ફરજિયાત હોય , પણ કડક ન હોય , જેથી લોકો મતદાન કરી શકે. તે (સિસ્ટમ) દંડાત્મક ન હોવી જોઈએ. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં , જે મહિલાઓને મજૂરી કે બાંધકામના કામમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે, તેઓ જ્યારે જૂથોમાં મતદાન કરવા જાય છે , ગીતો ગાય છે, વગેરે ત્યારે રાહત અનુભવે છે. જસ્ટિસ જોયમલ્યા બાગચીએ એમ પણ કહ્યું , મહિલા મતદારોની સંખ્યામાં સતત વધારો થયો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે જેના પર શંકા વ્યક્ત કરી હતી તે NOTA શું છે ?
ઇલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીનો ( EVM) દ્વારા મતદાન દરમિયાન , મતદારોને NOTA નો વિકલ્પ આપવામાં આવે છે, જે તેમને તેમના મતની ગુપ્તતા જાળવી રાખીને બધા ઉમેદવારોને નકારી કાઢવાની મંજૂરી આપે છે. તકનીકી રીતે, આ ચૂંટણીના પરિણામને અસર કરતું નથી. આનો અર્થ એ છે કે જો NOTA ને અન્ય કોઈપણ ઉમેદવાર કરતા વધુ મત મળે તો પણ, સૌથી વધુ મત મેળવનાર ઉમેદવારને વિજેતા જાહેર કરવામાં આવે છે. જો કે, તે નાગરિકોને ચૂંટણી પ્રક્રિયાથી દૂર રહ્યા વિના પોતાનો અસંતોષ વ્યક્ત કરવાની શક્તિ આપે છે.
NOTA ક્યાં વપરાય છે ?
, રાજ્ય વિધાનસભા અને પંચાયતની ચૂંટણીઓમાં મતદારોને NOTAનો વિકલ્પ મળે છે .
પરંતુ આ બધી સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં સમાન રીતે લાગુ પડતું નથી.
તેનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ 2013 માં છત્તીસગઢ , મિઝોરમ , રાજસ્થાન , દિલ્હી અને મધ્યપ્રદેશમાં વિધાનસભા ચૂંટણીમાં થયો હતો.
લોકસભા ચૂંટણીમાં NOTA નો મત હિસ્સો ઓછો પણ સ્થિર રહ્યો છે: 2014 માં 1.1% , 2019 માં 1.04% , અને 2024 માં લગભગ સમાન .
રાજ્યની ચૂંટણીઓમાં , બિહારમાં સૌથી વધુ 2.48% મતદાન (2015) નોંધાયું હતું , ત્યારબાદ ગુજરાતમાં 1.8% મતદાન (2017) થયું હતું .
