સગા સંબંધીઓમાં લગ્નના કારણે અનોખા જિનેટિક પેટર્ન સામે આવ્યા; નવી દવાઓના વિકાસમાં મળી શકે મોટી મદદ
નવી દિલ્હી:
પાકિસ્તાનમાં સગા સંબંધીઓ વચ્ચે થતા લગ્નોને લઈને થયેલા એક વિશાળ જિનોમિક અભ્યાસે વૈજ્ઞાનિક જગતમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે દેશમાં આશરે 34,000 લોકો એવા છે જેમના શરીરમાં ઓછામાં ઓછો એક જીન સંપૂર્ણપણે નિષ્ક્રિય થઈ ગયો છે, છતાં તેમના સ્વાસ્થ્ય પર તેની કોઈ ગંભીર નકારાત્મક અસર જોવા મળી નથી. આવા લોકોને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં “હ્યુમન નોકઆઉટ” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કઝિન મેરેજના ઊંચા દરથી મળ્યા મહત્વના તારણો
અહેવાલો મુજબ, પાકિસ્તાનમાં ચચેરા, મમેરા અને અન્ય નજીકના સંબંધીઓ વચ્ચે લગ્નનો દર વિશ્વમાં સૌથી વધુ છે. અંદાજે 61 ટકા જેટલા લગ્ન સગા સંબંધીઓ વચ્ચે થતા હોવાનું માનવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આવા લગ્નોથી બાળકોમાં એકસરખા જિનેટિક મ્યુટેશન વારસામાં મળવાની શક્યતા વધી જાય છે, જેના કારણે કેટલાક જીન સંપૂર્ણપણે નિષ્ક્રિય થઈ શકે છે.
શું છે ‘હ્યુમન નોકઆઉટ’?
દરેક વ્યક્તિને કોઈપણ જીનની બે નકલો મળે છે, જેમાં એક માતા અને બીજી પિતા તરફથી મળે છે. જ્યારે બંને નકલોમાં ખામી હોવાને કારણે કોઈ ચોક્કસ જીન કાર્ય કરવાનું બંધ કરી દે છે, ત્યારે તેને ‘હ્યુમન નોકઆઉટ’ કહેવાય છે. સામાન્ય રીતે આવા કિસ્સાઓ દુર્લભ હોય છે, પરંતુ પાકિસ્તાનમાં કઝિન મેરેજના ઊંચા પ્રમાણને કારણે આવા કેસો મોટી સંખ્યામાં જોવા મળ્યા છે.
1.73 લાખથી વધુ લોકોના જિનોમનો અભ્યાસ
પ્રતિષ્ઠિત વૈજ્ઞાનિક જર્નલ Natureમાં પ્રકાશિત થયેલા આ અભ્યાસમાં 1.73 લાખથી વધુ લોકોના જિનોમનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. સંશોધન દરમિયાન 6,500 જેટલા એવા જીનોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી જે કેટલાક લોકોમાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ક્રિય હતા.
નવી દવાઓના વિકાસમાં મળશે મદદ
વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આવા “હ્યુમન નોકઆઉટ” કેસો દ્વારા જાણી શકાય છે કે કોઈ ચોક્કસ જીન વગર પણ માનવ શરીર કેવી રીતે સામાન્ય રીતે કાર્ય કરે છે. આ માહિતી નવી દવાઓ વિકસાવવા અને વિવિધ બીમારીઓના ઉપચાર માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
અભ્યાસ દરમિયાન CIDEB નામના જીનની ગેરહાજરી ધરાવતા લોકોમાં લિવરની કેટલીક ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ ઓછું જોવા મળ્યું હતું. બીજી તરફ LRRK2 જીનના અભાવે કિડની સંબંધિત સમસ્યાઓ જોવા મળતાં વૈજ્ઞાનિકોને દવાઓની સંભવિત આડઅસરો વિશે પણ મહત્વપૂર્ણ સંકેતો મળ્યા છે.
ભારતના જિનોમ અભ્યાસમાં પણ મળ્યા રસપ્રદ પરિણામો
આ જ ક્ષેત્રમાં ભારતના Genome India Project હેઠળ કરવામાં આવેલા અભ્યાસમાં પણ લાખો નવા જિનેટિક વેરિઅન્ટ્સની ઓળખ થઈ હતી. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે દક્ષિણ એશિયાની જિનેટિક વિવિધતા ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક તબીબી સંશોધન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.
તબીબી વિજ્ઞાન માટે નવી દિશા
સંશોધકોના મતે, આ પ્રકારના અભ્યાસો માત્ર જિનેટિક રોગોને સમજવામાં જ નહીં, પરંતુ વધુ અસરકારક અને સુરક્ષિત દવાઓ વિકસાવવામાં પણ ક્રાંતિકારી ભૂમિકા ભજવી શકે છે. “હ્યુમન નોકઆઉટ” જેવા કેસો માનવ શરીરના રહસ્યો ઉકેલવામાં વૈજ્ઞાનિકો માટે અમૂલ્ય સાબિત થઈ રહ્યા છે.
