ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિ સામે બે મોટા જોખમો: IMFની ચેતવણી

નવી દિલ્હી

આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રાકોષ (IMF) દ્વારા ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન સામે આવ્યું છે. IMFના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું છે કે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 દરમિયાન ભારતની જીડીપી (GDP) ગ્રોથ માટે મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઇસ્ટ) માં વધતો તણાવ અને અલ-નીનોની અસરથી નબળો પડેલો ચોમાસો સૌથી મોટા જોખમ સમાન છે. આ વૈશ્વિક અને કુદરતી પરિબળો દેશના આર્થિક વિકાસની ગતિને પ્રભાવિત કરી શકે છે.

ઊર્જા સુરક્ષા અને ક્રૂડ ઓઈલની અસ્થિરતા

ભારત એશિયાની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે, પરંતુ તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો મોટે ભાગે આયાત પર નિર્ભર છે.

• ભારત તેની કુલ તેલની જરૂરિયાતના આશરે 80% જેટલો ભાગ વિદેશથી આયાત કરે છે.
• પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને યુદ્ધના માહોલના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે.
• હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરોધની આશંકાને પગલે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ 90 ડૉલર પ્રતિ બેરલની સપાટી વટાવી ચૂક્યા છે.
• આ પ્રકારના ‘એનર્જી શૉક’ના કારણે ભારતમાં મોંઘવારી વધવાની શક્યતા છે અને તેની સીધી અસર આર્થિક વૃદ્ધિ દર પર પડી શકે છે.

જીડીપી ગ્રોથ અનુમાનમાં ફેરફાર

આ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને, આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રાકોષે તાજેતરમાં જ ભારતની જીડીપી વૃદ્ધિ દરના અનુમાનમાં ફેરફાર કર્યો છે:

• નાણાકીય વર્ષ 2026-27: IMFએ ભારતની GDP ગ્રોથનો અંદાજ 10 બેસિસ પોઈન્ટ ઘટાડીને 6.4% કરી દીધો છે.
• નાણાકીય વર્ષ 2027-28: બીજી બાજુ, આ સમયગાળા માટે અંદાજ 20 બેસિસ પોઈન્ટ વધારીને 6.7% કરવામાં આવ્યો છે.

નબળા ચોમાસાનું સંકટ અને અલ-નીનોની અસર

યુદ્ધની સ્થિતિ ઉપરાંત, કુદરતી પરિબળો પણ ચિંતાનો વિષય છે. ભારત અને ભૂટાન માટે IMFના સિનિયર રેસિડેન્ટ રિપ્રેઝન્ટેટીવ અનિલ સાલ્ગાડોના જણાવ્યા અનુસાર, ચાલુ વર્ષ અલ-નીનોનું વર્ષ છે, જેના કારણે ચોમાસાની અનિયમિતતા વધી શકે છે.

• શરૂઆતમાં ચોમાસામાં વિલંબ જોવા મળ્યો હતો અને જો કે જુલાઈ મહિનામાં સ્થિતિમાં થોડો સુધારો થયો છે, પરંતુ આગામી દિવસોમાં પાકની વાવણી અને ગ્રામીણ અર્થવ્યવસ્થા પર તેની કેવી અસર પડે છે તે જોવું રહ્યું.
• IMFના વર્તમાન આંકડાઓમાં નબળા ચોમાસાની નકારાત્મક અસરોને સંપૂર્ણપણે સમાવિષ્ટ કરવામાં આવી નથી.

ભારત સરકાર દ્વારા ડેટા સુધારણાના પગલાં

અગાઉ આંકડાકીય પદ્ધતિઓમાં રહેલી ખામીઓને કારણે IMF દ્વારા ભારતના રાષ્ટ્રીય હિસાબોને ‘C’ રેટિંગ આપવામાં આવ્યું હતું. આ ખામીઓને દૂર કરવા માટે ભારત સરકારે અનેક સકારાત્મક પગલાં લીધાં છે:

1. બેઝ યર બદલીને 2022-23 કરવામાં આવ્યું છે.
2. આઈટમ-લેવલ ડિફ્લેટરનો दायરો વધારવામાં આવ્યો છે.
3. મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર માટે ‘ડબલ ડિફ્લેશન’ પદ્ધતિ લાગુ કરવામાં આવી છે.
4. વહીવટી અને ડિજિટલ ડેટા પ્રણાલીને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી છે.

IMF વર્ષ 2026ના અંત સુધીમાં ભારતની નેશનલ એકાઉન્ટ્સ સિસ્ટમની ગુણવત્તાનું પુનઃ મૂલ્યાંકન કરશે તેવી અપેક્ષા છે.