સંસદમાં પેશ નવા પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ (સંશોધન) બિલ, 2027થી ભવિષ્યમાં સરકાર UPI અને અન્ય ડિજિટલ પેમેન્ટ પર MDR નક્કી કરી શકશે. હાલ સામાન્ય લોકો માટે UPI ટ્રાન્સફર સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે
નવી દિલ્હી:
નાણા મંત્રાલયે સંસદમાં પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ (અમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2027 રજૂ કર્યું છે. આ નવા બિલથી સરકારને આ અધિકાર મળી જશે કે તે ભવિષ્યમાં નક્કી કરી શકે કે કયા ડિજિટલ પેમેન્ટ્સને ફ્રી રાખવા અને કયા પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) એટલે કે પ્રોસેસિંગ ચાર્જ લગાવવો.
એમડીઆર તે ફી છે જે મર્ચન્ટ એટલે કે દુકાનદાર ડિજિટલ પેમેન્ટની સુવિધા માટે બેંકો, પેમેન્ટ એગ્રિગેટર્સ અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સને આપે છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક એમડીઆર ફ્રેમવર્કને રેગ્યુલેટ કરે છે. જાન્યુઆરી 2020થી સરકારે ડિજિટલ પેમેન્ટને ઝડપથી અપનાવવા માટે યુપીઆઈ અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન પર ઝીરો એમડીઆર અનિવાર્ય કરી દીધો છે.
સામાન્ય જનતા પર શું અસર પડશે?
નવા નિયમ લાગુ થવાથી એક સામાન્ય વ્યક્તિથી બીજા વ્યક્તિને પૈસા મોકલવા (P2P ટ્રાન્સફર) પર કોઈ ચાર્જ લાગશે નહીં. એટલે કે સામાન્ય લોકો માટે UPI પહેલાની જેમ સંપૂર્ણપણે ફ્રી રહેશે.
પ્રસ્તાવિત ચાર્જ (MDR) માત્ર દુકાનદારો અને વેપારીઓ પર જ લાગુ થશે, ગ્રાહકોના ખિસ્સામાંથી પૈસા કપાશે નહીં. જો કે, કારોબારીઓ આ ખર્ચ જાતે ઉઠાવી શકે છે અથવા પ્રોડક્ટની કિંમત નક્કી કરીને આગળ વધારી શકે છે.
કેટલો લાગી શકે છે ચાર્જ?
ચર્ચા છે કે માત્ર 2000 રૂપિયાથી વધુના મોટા મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન અને મોટા શોરૂમ કે સ્ટોર્સ પર જ આ ચાર્જ લાગુ કરવામાં આવશે.
આ ચાર્જ 0.25% થી 0.30% સુધીનો હોઈ શકે છે. તેનો સીધો અર્થ એ છે કે દુકાનદારને 1000 રૂપિયાની ચુકવણી પર આશરે 2.50 રૂપિયાથી 3 રૂપિયાનો ચાર્જ આપવો પડી શકે છે.
સરકાર કેમ લાવી રહી છે આ ફેરફાર?
જાન્યુઆરી 2020માં સરકારે UPI પર લાગતા તમામ ચાર્જ નાબૂદ કરી દીધા હતા. પરંતુ હવે પેમેન્ટ એપ્સ અને બેંકોનું કહેવું છે કે કોઈપણ આવક વિના આટલી મોટી વ્યવસ્થાને ચલાવવી મુશ્કેલ બની રહી છે.
વાસ્તવમાં, દેશમાં દર મહિને લગભગ 23 અબજ UPI લેણ-દેણ થઈ રહ્યા છે. સર્વર, ઇન્ટરનેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સાયબર સુરક્ષાને મજબૂત જાળવી રાખવા માટે કંપનીઓને ભારે ભંડોળની જરૂર છે. અંદાજો મુજબ, આ સામાન્ય શુલ્કથી પણ ડિજિટલ પેમેન્ટ કંપનીઓને વાર્ષિક આશરે 13000 કરોડ રૂપિયાની આવક મળી શકે છે, જેનાથી તેમની નાણાકીય સ્થિતિ મજબૂત થશે.
આગળ શું થશે?
હાલમાં બિલ રજૂ થવાથી તરત જ કોઈ ચાર્જ લાગુ થયો નથી. સંસદમાંથી બિલ પસાર થયા પછી સરકાર અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) મળીને નક્કી કરશે કે આ ચાર્જ ક્યારથી, કેટલો અને કઈ-કઈ દુકાનો પર લાગુ થશે. હાલ યુપીઆઈ અને કાર્ડથી પેમેન્ટ માટે વર્તમાન ઝીરો એમડીઆർ સિસ્ટમ ચાલુ રહેશે.
