મેટાને સરકારની સ્પષ્ટ ચેતવણી: ડીપફેક મુદ્દે કડક કાર્યવાહી કરો અથવા જવાબદારી માટે તૈયાર રહો!

• ડીપફેક અને એઆઈ કન્ટેન્ટને લઈને કેન્દ્ર સરકારે મેટા સામે અપનાવ્યું આક્રમક વલણ.
• ભારતીય કાનૂન હેઠળ મેટાના ‘મધ્યસ્થ’ (Intermediary) દરજ્જા અને જવાબદારીઓ અંગે લેવાશે કાનૂની સલાહ.
• પ્રધાનમંત્રીના ફેસબુક પોસ્ટ બ્લોક થયાના વિવાદ બાદ સરકાર અને મેટા વચ્ચે બે દિવસીય મેરેથોન બેઠકોનો દોર.

નવી દિલ્હી

ટેક્નોલોજી દિગ્ગજ કંપની મેટા (Meta) પર સોશિયલ મીડિયા પર વધી રહેલા ડીપફેક (Deepfake) અને નકલી કન્ટેન્ટને નાથવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ભારે દબાણ વધાર્યું છે. કંપની સાથે થયેલી ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકોના પરિણામોની સમીક્ષા કર્યા બાદ, સરકાર હવે ભારતીય કાયદાઓ હેઠળ કંપનીની કાનૂની જવાબદારીઓ અને તેના મધ્યસ્થ દરજ્જા અંગે વકીલો અને નિષ્ણાતોની કાનૂની સલાહ મેળવી રહી છે.

સરકારની કડક નજર અને ‘મધ્યસ્થ’ દરજ્જા પર સવાલો:

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મૂળ મુદ્દો એ છે કે શું મેટા ભારતીય કાનૂન હેઠળ મધ્યસ્થો (Intermediaries) માટે નિર્ધારિત કાયદાકીય જોગવાઈઓનું પાલન કરી રહ્યું છે કે નહીં. સરકાર હવે માત્ર મેટા જ નહીં પરંતુ અન્ય ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મને પણ સમન્સ પાઠવવાની તૈયારીમાં છે, જેથી તે ચકાસી શકાય કે તેઓ ખરેખર કાયદાની વ્યાખ્યામાં ‘મધ્યસ્થ’ તરીકે આવે છે કે નહીં.

જો કોઈ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મની અલ્ગોરિધમ અથવા ભલામણ પ્રણાલી (Recommendation System) એ નક્કી કરતી હોય કે યુઝર્સને કઈ સામગ્રી બતાવવી જોઈએ અને તેઓ પેઇડ કે પ્રમોટેડ કન્ટેન્ટને પ્રોત્સાહન આપે છે, તો તે સીધી રીતે ‘પ્રકાશન’ (Publishing) સમાન બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં, કંપનીઓ પોતાના પ્લેટફોર્મ પર પ્રસારિત થતી સામગ્રીની જવાબદારીમાંથી છટકી શકે નહીં અને તેમને તેની કાનૂની જવાબદારી સ્વીકારવી જ પડશે.

મેટા સાથે બે દિવસીય કડક પૂછપરછ અને ટેક્નિકલ ચર્ચા:

કેન્દ્ર સરકારે વૈશ્વિક ટેક્નોલોજી જાયન્ટ મેટાની ટીમ સાથે સતત બે દિવસ સુધી કડક પૂછપરછ કરી હતી, ત્યારબાદ ત્રીજા દિવસે પણ ટેક્નિકલ સ્તરે વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ બેઠકોમાં મુખ્યત્વે નીચેના ગંભીર મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું:

• સોશિયલ મીડિયા પર બેફામ ફેલાતા ડીપફેક વીડિયો અને ફોટા.
• બાળ યૌન શોષણ સામગ્રી (CSAM) સામે રક્ષણાત્મક પગલાં.
• લેબલ વગરનું આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI-generated) જનરેટેડ કન્ટેન્ટ.

પીએમ મોદીની પોસ્ટ બ્લોક થવાનો વિવાદ:

ઉલ્લેખનીય છે કે સરકાર અને મેટા વચ્ચેની આ બેઠકોનો દોર તાજેતરમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની ફેસબુક પોસ્ટ પર અસ્થાયી રોક (બ્લોક) લગાવવાની ઘટના બાદ શરૂ થયો હતો. જોકે, બાદમાં મેટાએ આ ઘટનાને એઆઈ આધારિત ‘કન્ટેન્ટ ફિલ્ટર’ની ટેક્નિકલ ભૂલ ગણાવી હતી અને પોતાની ભૂલ સ્વીકારીને પીએમની પોસ્ટ તાત્કાલિક ધોરણે બહાલ કરી દીધી હતી તેમજ માફી પણ માંગી હતી. હવે આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ બાદ સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ડીપફેક અને સુરક્ષાના મુદ્દે કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં.