પાકિસ્તાનના ગધેડાઓ પર ચીનની નજર, લાખોની માગથી આ પ્રાણી બહુમુલ્ય બન્યું

ચીનમાં ગધેડાના ચામડામાંથી બનતા પરંપરાગત ઉત્પાદનોની વધતી માગને કારણે પાકિસ્તાનમાં ગધેડાના વેપારને મળી નવી દિશા

ઈસ્લામાબાદ: પાકિસ્તાનમાં સામાન્ય રીતે ભાર વહન અને નાના વ્યવસાયોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ગધેડા હવે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારનો મહત્વનો હિસ્સો બની રહ્યા છે. ખાસ કરીને ચીનમાં ગધેડાના ચામડામાંથી બનતા એજિયાઓ (Ejiao) નામના પરંપરાગત ઉત્પાદનોની ઊંચી માંગને કારણે પાકિસ્તાનમાં ગધેડાની કિંમતમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ચીનની વધતી માંગને પહોંચી વળવા પાકિસ્તાન હવે ગધેડાના માંસ અને ચામડાના નિકાસને પણ પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે.

ચીનમાં ગધેડાના ચામડાની ભારે માગ

એજિયાઓ ગધેડાની ખાલમાંથી મેળવવામાં આવતા જિલેટિનથી તૈયાર થતું પરંપરાગત ચીની ઉત્પાદન છે. તેનો ઉપયોગ પરંપરાગત દવાઓ ઉપરાંત કેટલાક આરોગ્ય અને સૌંદર્ય ઉત્પાદનોમાં પણ થાય છે. ચીનમાં દર વર્ષે આ ઉત્પાદન માટે લાખો ગધેડાના ચામડાની જરૂરિયાત રહે છે. 2026ના એક વિશ્લેષણ મુજબ ચીનમાં વાર્ષિક માંગ આશરે 40થી 60 લાખ ગધેડાના ચામડા જેટલી હોવાનો અંદાજ છે.

પાકિસ્તાન બન્યું મહત્વનું સપ્લાયર

ગધેડાની મોટી વસ્તીના કારણે પાકિસ્તાન ચીન માટે મહત્વપૂર્ણ સપ્લાય સોર્સ બની રહ્યું છે. બંને દેશોએ 2024માં ગધેડાના ચામડા અને માંસના નિકાસ સંબંધિત પ્રોટોકોલને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું હતું. ત્યારબાદ પાકિસ્તાને આ ક્ષેત્રને રોજગાર અને નિકાસની નવી સંભાવના તરીકે જોવાનું શરૂ કર્યું છે.

ગધેડાની કિંમતમાં જંગી વધારો

ચીનની માંગની સીધી અસર પાકિસ્તાનના સ્થાનિક બજાર પર પણ જોવા મળી રહી છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં બે-અઢી વર્ષ પહેલાં આશરે 30 હજાર પાકિસ્તાની રૂપિયામાં મળતો ગધેડો હવે લગભગ 2 લાખ રૂપિયા સુધી વેચાઈ રહ્યો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. એટલે કે ગધેડાની કિંમતમાં અનેકગણો વધારો થયો છે.

પાકિસ્તાનમાં ગધેડાની વસ્તી પણ વધી

પાકિસ્તાન ઇકોનોમિક સર્વે અનુસાર 2025-26 દરમિયાન દેશમાં ગધેડાની સંખ્યા વધીને આશરે 62 લાખ થઈ છે. અગાઉ આ સંખ્યા લગભગ 60 લાખ હતી. વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને પાકિસ્તાન ગધેડાના માંસ, ચામડા અને અન્ય ઉત્પાદનોના નિકાસને વધુ વિકસાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.

આફ્રિકા પર પ્રતિબંધ બાદ ચીનની નજર પાકિસ્તાન પર

ચીન લાંબા સમયથી આફ્રિકાના વિવિધ દેશોમાંથી ગધેડાના ચામડાની આયાત કરતું આવ્યું છે. જોકે આફ્રિકન યુનિયનના ઘણા દેશોએ ગધેડાના ચામડાના વેપાર પર નિયંત્રણો અને પ્રતિબંધો મૂક્યા બાદ ચીનને વૈકલ્પિક સપ્લાયરોની જરૂર પડી છે. આવી સ્થિતિમાં પાકિસ્તાન ચીન માટે મહત્વનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.

પાકિસ્તાનમાં ‘ડંકી ફાર્મ’ સ્થાપવાની તૈયારી

ચીન પાકિસ્તાનમાં ગધેડાના ફાર્મ સ્થાપવા માટે પણ રસ દાખવી રહ્યું છે. જો આવા ફાર્મ વિકસે તો ગધેડાની સંવર્ધન, ચામડા અને માંસના ઉત્પાદનથી લઈને નિકાસ સુધીનું આખું સપ્લાય નેટવર્ક વધુ વ્યવસ્થિત બની શકે છે. ચીનનો મુખ્ય હેતુ એજિયાઓના ઉત્પાદન માટે જરૂરી કાચા માલની સતત ઉપલબ્ધતા જાળવવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

સામાન્ય ગધેડાથી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર સુધીની સફર

પાકિસ્તાનમાં ગધેડો લાંબા સમયથી ગરીબ પરિવારો અને નાના વેપારીઓ માટે પરિવહન અને રોજગારીનું સાધન રહ્યો છે. હવે ચીનની માંગે આ પ્રાણીને એક અલગ જ આર્થિક મહત્વ આપ્યું છે. જોકે આ વેપાર વધવાની સાથે પશુ કલ્યાણ, ગેરકાયદે કતલ અને ટકાઉ પુરવઠા અંગેના પ્રશ્નો પણ મહત્વના બનશે. આગામી સમયમાં પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચેનો ગધેડા આધારિત વેપાર કેટલો વિસ્તરે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.