ભારતમાં બિઝનેસ ટ્રાન્ઝિશનની નવી અર્થવ્યવસ્થા: વ્યવસાય ઊભા કર્યા પછી હવે આગળ શું?

સક્સેશન, એક્વિઝિશન અને સ્ટ્રેટેજિક એક્ઝિટ બન્યા બિઝનેસ એજન્ડાના મહત્વના ભાગ; ટ્રાન્સવર્લ્ડ બિઝનેસ એડવાઇઝર્સે ભારતમાં શરૂ કરી કામગીરી

અમદાવાદ,

ભારતે છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં ઉદ્યોગસાહસિકોની એક મજબૂત પેઢી ઊભી કરી છે. હજારો સ્થાપકોએ 20, 30 અને ક્યારેક 40 વર્ષ સુધી મહેનત કરીને કંપનીઓ ઊભી કરી, રોજગારીનું સર્જન કર્યું અને નોંધપાત્ર વ્યવસાયિક મૂલ્ય ઊભું કર્યું છે. હવે આ પરિપક્વ બની રહેલા વ્યવસાયોની માલિકી, ઉત્તરાધિકાર, વેચાણ અને અધિગ્રહણ જેવા મુદ્દાઓ ભારતીય બિઝનેસ જગત માટે નવા પડકાર અને અવસર બની રહ્યા છે.

વ્યવસાય આગળ કોણ સંભાળશે?

પરિપક્વ થઈ રહેલી કંપનીઓના માલિકો સામે હવે અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે. વ્યવસાયને આગળની પેઢીને સોંપવો કે વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર જોડવો? મૂડી મેળવવાનો યોગ્ય સમય કયો? અન્ય કંપનીનું અધિગ્રહણ કરીને વિકાસને વેગ આપી શકાય કે નહીં? અને જ્યારે વ્યવસાય વેચવાનો નિર્ણય લેવાય ત્યારે દાયકાઓ દરમિયાન ઊભું કરેલું મૂલ્ય કેવી રીતે સાકાર કરી શકાય?

આ પ્રશ્નો હવે માત્ર વ્યક્તિગત બિઝનેસ માલિકો પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભારતીય વ્યવસાયિક ઇકોસિસ્ટમમાં થઈ રહેલા વ્યાપક પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે.

M&A અને ખાનગી મૂડીનું વધતું મહત્વ

ભારતમાં M&A એટલે કે મર્જર અને એક્વિઝિશન પ્રવૃત્તિ વધુને વધુ વ્યૂહાત્મક બની રહી છે. ખાનગી મૂડીનું પ્રમાણ અને તેની પહોંચ બંનેમાં વધારો થયો છે. વૃદ્ધિ માટે અન્ય કંપનીનું અધિગ્રહણ કરવું હવે વધુ ગંભીર અને મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ બની રહ્યું છે.

સાથે જ, કુટુંબની માલિકીના અને સ્થાપકોના નેતૃત્વ હેઠળના વ્યવસાયોની એક પેઢી હવે ઉત્તરાધિકાર, માલિકી અને વારસાના મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નોનો સામનો કરી રહી છે.

MSME ક્ષેત્ર માટે મોટો અવસર

ભારત વ્યવસાય શરૂ કરવા અને તેને મોટા પાયે વિકસાવવા માટે સક્ષમ બન્યું છે. હવે જરૂર છે એવા પરિપક્વ ઇકોસિસ્ટમની, જે વ્યવસાયના યોગ્ય મૂલ્યાંકનથી લઈને તેની ખરીદી, વેચાણ અને માલિકીના સરળ હસ્તાંતરણ સુધીની પ્રક્રિયાને વ્યવસાયિક રીતે સંભાળી શકે.

આ સંદર્ભમાં ભારતનું વિશાળ MSME ક્ષેત્ર ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. આર્થિક સર્વેક્ષણ 2025-26 મુજબ, ભારતના GDPમાં MSME ક્ષેત્રનો હિસ્સો આશરે 31.1 ટકા છે. ઉત્પાદન ક્ષેત્રના કુલ ઉત્પાદનમાં MSMEનો હિસ્સો 35.4 ટકા અને દેશની કુલ નિકાસમાં 48.58 ટકા છે.

આ ઇકોસિસ્ટમમાં ઉત્પાદકો, વિતરકો, સેવા કંપનીઓ, હેલ્થકેર વ્યવસાયો, કન્ઝ્યુમર બ્રાન્ડ્સ અને પારિવારિક સાહસોનો સમાવેશ થાય છે. આમાંથી અનેક વ્યવસાયોએ ગ્રાહકો, કર્મચારીઓ, રોકડ પ્રવાહ, અસ્કયામતો, બ્રાન્ડ અને દાયકાઓના અનુભવના આધારે નોંધપાત્ર વ્યવસાયિક મૂલ્ય ઊભું કર્યું છે.

માલિકી હસ્તાંતરણ માટે વ્યાવસાયિક માર્કેટપ્લેસ

ઐતિહાસિક રીતે ભારતના વ્યવસાયિક ક્ષેત્રમાં એક સુવ્યવસ્થિત માર્કેટપ્લેસનો અભાવ રહ્યો છે, જ્યાં સ્થાપિત વ્યવસાયોની માલિકી એક હાથમાંથી બીજા હાથમાં વ્યવસાયિક અને પારદર્શક રીતે હસ્તાંતરિત થઈ શકે.

આ જ તફાવતને દૂર કરવા માટે વિશ્વની સૌથી મોટી બિઝનેસ બ્રોકરેજ કંપની તરીકે ઓળખ આપતી ટ્રાન્સવર્લ્ડ બિઝનેસ એડવાઇઝર્સ (TBA)એ ભારતમાં પોતાની કામગીરી શરૂ કરી છે.

કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, TBA 45 વર્ષથી વધુના કાર્યકારી અનુભવ સાથે ભારતમાં પ્રવેશી રહી છે. તેના વૈશ્વિક નેટવર્કમાં 250થી વધુ કચેરીઓ અને 1,000થી વધુ સક્રિય બ્રોકર્સ છે. અત્યાર સુધીમાં નેટવર્ક દ્વારા 15,000થી વધુ વ્યવસાયોનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું છે.

વ્યવસાય વેચાણથી લઈને સક્સેશન પ્લાનિંગ સુધીની સેવાઓ

TBA ઈન્ડિયા વ્યવસાયોના વેચાણ અને અધિગ્રહણ, બિઝનેસ બ્રોકરેજ, M&A સલાહકાર સેવાઓ, વ્યવસાય મૂલ્યાંકન, ઉત્તરાધિકાર આયોજન અને ફ્રેન્ચાઇઝ કન્સલ્ટિંગ જેવા ક્ષેત્રોમાં માર્ગદર્શન આપશે.

આ સેવાઓ ખાસ કરીને ખાનગી માલિકીના, કુટુંબ સંચાલિત તથા નાના અને મધ્યમ કદના વ્યવસાયો માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

ટ્રાન્સવર્લ્ડ બિઝનેસ એડવાઇઝર્સ ઈન્ડિયાના ચેરમેન યશવસંતે જણાવ્યું હતું કે, “ભારત તેના વ્યવસાયિક ઇતિહાસમાં માલિકીના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તનોમાંના એક તબક્કે પહોંચી રહ્યું છે.”

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે ભારતે વ્યવસાય શરૂ કરવામાં અને તેને મોટા પાયે વિકસાવવામાં નોંધપાત્ર ક્ષમતા હાંસલ કરી છે. હવે વ્યવસાય ઊભો થઈ ગયા પછી તેની સાથે શું થાય છે, તે માટે પણ એટલી જ સુસજ્જ અને પરિપક્વ ઇકોસિસ્ટમ ઊભી કરવાની જરૂર છે.

રેવન્યુ નહીં, હવે એન્ટરપ્રાઇઝ વેલ્યુ પર ભાર

દાયકાઓ સુધી ભારતીય ઉદ્યોગસાહસિકોની મુખ્ય મહત્વાકાંક્ષા કંપની શરૂ કરવી, આવક વધારવી અને વ્યવસાયનો વિસ્તાર કરવો રહી હતી. હવે સફળતાને માપવા માટે વધુ એક મહત્વપૂર્ણ માપદંડ સામે આવી રહ્યો છે—સ્થાપકે વાસ્તવમાં કેટલું મૂલ્ય ઊભું કર્યું છે અને કંપનીની કિંમત સ્થાપકથી સ્વતંત્ર રીતે કેટલી છે.

યશવસંતના જણાવ્યા અનુસાર, “રેવન્યુ આપણને જણાવે છે કે કોઈ બિઝનેસ કેટલો મોટો બન્યો છે, જ્યારે એન્ટરપ્રાઇઝ વેલ્યુ આપણને જણાવે છે કે વાસ્તવમાં શું બિલ્ટ કરવામાં આવ્યું છે.”

તેમના મતે, સાચે મૂલ્યવાન કંપની એવી હોવી જોઈએ કે જે સ્થાપક વિના પણ સફળતાપૂર્વક ચાલી શકે, મૂડી આકર્ષી શકે, અન્ય વ્યવસાયનું અધિગ્રહણ કરી શકે અથવા પોતે અધિગ્રહિત થઈ શકે અને એક માલિક પાસેથી બીજા માલિકને સફળતાપૂર્વક હસ્તાંતરિત થઈ શકે.

‘શૂન્યથી શરૂ કરવા’ની માન્યતામાં બદલાવ

આ નવી વ્યવસાયિક વ્યવસ્થા ઉદ્યોગસાહસિકતાની પરંપરાગત વિચારસરણીમાં પણ પરિવર્તન લાવી શકે છે. ઉદ્યોગસાહસિકને હંમેશાં શૂન્યથી વ્યવસાય શરૂ કરવાની જરૂર નથી. કોઈ સ્થાપિત કંપનીનું અધિગ્રહણ કરવાથી પ્રથમ દિવસથી ગ્રાહકો, કર્મચારીઓ, માળખાકીય સુવિધાઓ, વિતરણ વ્યવસ્થા અને રોકડ પ્રવાહ જેવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે.

તે જ રીતે, હાલની કંપનીઓ નવા બજારોમાં પ્રવેશવા, નવી ક્ષમતાઓ મેળવવા અથવા વિખરાયેલા ઉદ્યોગોને એકીકૃત કરવા માટે અધિગ્રહણનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

આથી ઉદ્યોગસાહસિકો માટેનો પ્રશ્ન હવે માત્ર “હું શું શરૂ કરી શકું?” પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, પરંતુ “હું શું ઊભું કરી શકું અને શું ખરીદી શકું?” એવો બની રહ્યો છે.

રાષ્ટ્રીય સ્તરની બિઝનેસ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો પ્રયાસ

TBA ઈન્ડિયાની મહત્ત્વાકાંક્ષા માત્ર વ્યક્તિગત બિઝનેસ ટ્રાન્ઝેક્શન સરળ બનાવવા પૂરતી મર્યાદિત નથી. કંપનીનો ઉદ્દેશ બિઝનેસ માલિકો, ઉદ્યોગસાહસિકો, લાયકાત ધરાવતા ખરીદદારો, રોકાણકારો અને વ્યવસાયિક વ્યવહારોના સલાહકારોને જોડતી વ્યાવસાયિક રાષ્ટ્રીય સ્તરની ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાનો છે.

TBAના વૈશ્વિક મોડલ હેઠળ બિઝનેસ વેલ્યુએશન, કોન્ફિડેન્શિયલ માર્કેટિંગ, યોગ્ય ખરીદદારોની ઓળખ અને ચકાસણી, વાટાઘાટો તથા વ્યવહાર પૂર્ણ કરવા સુધીની સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.

યશવસંતે જણાવ્યું હતું કે ભારતે લાખો વ્યવસાયો ઊભા કર્યા છે અને હવે તેમની આસપાસ સુવ્યવસ્થિત તથા વ્યાવસાયિક માર્કેટપ્લેસ ઊભું કરવાની જરૂર છે. તેમના મતે, સક્સેશનની પ્રક્રિયા કટોકટી ઊભી થયા બાદ લેવાતું પગલું નહીં, પરંતુ પહેલેથી જ તૈયાર કરવામાં આવેલી વ્યૂહરચના હોવી જોઈએ.

ટ્રાન્સવર્લ્ડ બિઝનેસ એડવાઇઝર્સ વિશે

ટ્રાન્સવર્લ્ડ બિઝનેસ એડવાઇઝર્સ વૈશ્વિક બિઝનેસ બ્રોકરેજ, M&A અને ફ્રેન્ચાઇઝ કન્સલ્ટિંગનું નેટવર્ક છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, તેને 45 વર્ષથી વધુનો કાર્યકારી અનુભવ છે. વિશ્વભરમાં તેની 250થી વધુ કચેરીઓમાં 1,000થી વધુ સક્રિય બ્રોકર્સ કાર્યરત છે અને અત્યાર સુધીમાં 15,000થી વધુ વ્યવસાયોનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું છે. તેના સલાહકારો વ્યવસાયિક વ્યવહારના સમગ્ર ચક્ર દરમિયાન માલિકો અને ખરીદદારોને માર્ગદર્શન આપે છે.