ભેળસેળિયા અને અસ્વચ્છ ખાદ્ય એકમો સામે સરકારની લાલ આંખ; 19 નવેમ્બરથી સમગ્ર રાજ્યમાં ફૂડ સેફ્ટી મેગા ડ્રાઈવ, શંકાસ્પદ ખાદ્યચીજોના સેમ્પલ લેવાશે, નિયમભંગ બદલ લાયસન્સ પણ રદ થઈ શકશે
એસવીએન. અમદાવાદ:
રાજ્યના નાગરિકો અને મુસાફરોને શુદ્ધ, સ્વચ્છ અને આરોગ્યપ્રદ ભોજન મળી રહે તે માટે ગુજરાત સરકાર હવે ખાદ્ય સુરક્ષાના મુદ્દે એક્શન મોડમાં આવી છે. રાજ્યભરમાં ખાદ્ય પદાર્થોમાં થતી ભેળસેળ, અસ્વચ્છ રસોડાં અને ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોના ઉલ્લંઘન સામે કડક કાર્યવાહી કરવા આજથી, 19 નવેમ્બર 2026થી, સમગ્ર ગુજરાતમાં ‘ઓપરેશન હેલ્થ’ અંતર્ગત વિશેષ તપાસણી ઝુંબેશ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ અભિયાનમાં નેશનલ હાઈવે અને રાજ્યના મુખ્ય હાઈવે પર આવેલી હોટલો, રેસ્ટોરન્ટ, ઢાબાઓ સહિત ફૂડ સર્વિસ સાથે સંકળાયેલા એકમો પર ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાની અધ્યક્ષતામાં આરોગ્ય વિભાગ અને ખોરાક તથા ઔષધ નિયમન તંત્રના ઉચ્ચ અધિકારીઓની મહત્વપૂર્ણ સમીક્ષા બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં રાજ્યમાં ખાદ્ય સુરક્ષાની સ્થિતિની સમીક્ષા કરીને નાગરિકોના આરોગ્યની સુરક્ષા માટે જરૂરી પગલાં લેવા અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. મંત્રીએ અધિકારીઓને સ્પષ્ટ સૂચના આપી હતી કે ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર કોઈપણ એકમને છોડવામાં ન આવે.
હાઈવેની હોટલો અને ઢાબાઓ પર ખાસ નજર
આ અભિયાનમાં ખાસ કરીને નેશનલ હાઈવે અને રાજ્યના મુખ્ય માર્ગો પર આવેલી હોટલો, રેસ્ટોરન્ટ, ઢાબાઓ અને અન્ય ફૂડ સર્વિસ એકમોનું સઘન ચેકિંગ કરવામાં આવશે. હાઈવે પરથી પસાર થતા મુસાફરોને મળતા ભોજનની ગુણવત્તા અને સ્વચ્છતા સુનિશ્ચિત કરવી અભિયાનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ છે.
આ માટે તમામ મહાનગરપાલિકાઓ તેમજ રાજ્યના તમામ જિલ્લાના ડેઝિગ્નેટેડ ઓફિસરોને વિશેષ આદેશો આપવામાં આવ્યા છે. સંબંધિત જિલ્લાના ડેઝિગ્નેટેડ ઓફિસરની સીધી દેખરેખ હેઠળ હાઈવે પરના ખાદ્ય એકમોનું નિરીક્ષણ હાથ ધરવામાં આવશે. આ કામગીરી ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ, 2006 હેઠળ કરવામાં આવશે.
FoSCoS પોર્ટલથી ઓનલાઈન ઇન્સ્પેક્શન
તપાસણીની કામગીરીમાં પારદર્શિતા અને ઝડપ જળવાઈ રહે તે માટે તમામ ફૂડ સેફ્ટી ઓફિસરો દ્વારા FoSCoS (Food Safety Compliance System) પોર્ટલના માધ્યમથી ઓનલાઈન ઇન્સ્પેક્શન કરવામાં આવશે. તપાસ દરમિયાન ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તા, રસોડાની સ્વચ્છતા, ખાદ્ય સામગ્રીના સંગ્રહ અને કર્મચારીઓ દ્વારા જાળવવામાં આવતી સ્વચ્છતાની ચકાસણી કરવામાં આવશે.
ખાદ્ય એકમોમાં કામ કરતા રસોઈયા અને કર્મચારીઓએ ફરજિયાતપણે કેપ, એપ્રોન અને હેન્ડ ગ્લોવ્ઝ પહેરવાના રહેશે. રસોડા તેમજ તેની આસપાસના વિસ્તારમાં ઉચ્ચ સ્તરની સ્વચ્છતા જાળવવામાં આવે છે કે નહીં તેની પણ તપાસ થશે.
નિયમભંગ બદલ લાયસન્સ રદ કરવાની કાર્યવાહી
આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે સામાન્ય નાગરિકો અને મુસાફરોના સ્વાસ્થ્ય સાથે કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં. તપાસ દરમિયાન ખાદ્ય પદાર્થો શંકાસ્પદ જણાશે તો તાત્કાલિક તેના સેમ્પલ લેવામાં આવશે.
ફૂડ સેફ્ટી એક્ટના શિડ્યુલ-4ની જોગવાઈઓનો ભંગ કરનારા એકમો સામે ઈમ્પ્રુવમેન્ટ નોટિસથી લઈને લાયસન્સ સસ્પેન્ડ કરવા અથવા કાયમી ધોરણે રદ કરવા સુધીની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત ‘ફૂડ સેફ્ટી ઓન વ્હીલ્સ’ દ્વારા પણ સ્થળ પર જ ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓનું ટેસ્ટિંગ અને જરૂરી તપાસ કરવામાં આવશે.
એક વર્ષમાં 351 ટન શંકાસ્પદ ખાદ્ય જથ્થો જપ્ત, ₹6.21 કરોડનો દંડ
ગુજરાતમાં ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરાવવા માટે સરકારે અગાઉના વર્ષ દરમિયાન પણ વ્યાપક કાર્યવાહી કરી હતી. વર્ષ 2024-25ના આંકડા મુજબ, ખોરાક અને ઔષધ નિયમન તંત્ર દ્વારા રાજ્યભરમાં 190થી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા. આ દરમિયાન આશરે ₹10.5 કરોડની કિંમતનો 351 ટન શંકાસ્પદ ખાદ્ય પદાર્થોનો જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં ઘી, મીઠાઈ, માવો, અનાજ સહિતની ખાદ્ય સામગ્રીનો સમાવેશ થતો હતો. અંદાજે 15.3 ટન બગડેલા ખાદ્ય પદાર્થોનો નાશ પણ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ સમયગાળા દરમિયાન રાજ્યની પ્રયોગશાળાઓમાં 60,448 ખાદ્ય નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા હેઠળ 980 કેસ નોંધાયા હતા. તેમાંથી 894 કેસનો નિકાલ કરીને આશરે ₹6.21 કરોડનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે કોર્ટમાં ચાલેલા 87 કેસોમાં વધુ ₹54.42 લાખનો દંડ વસૂલવામાં આવ્યો હતો.
ખાદ્ય પદાર્થોની સ્થળ પર જ ગુણવત્તા ચકાસી શકાય તે માટે 32 ‘ફૂડ સેફ્ટી ઓન વ્હીલ્સ’ મોબાઇલ વાન કાર્યરત કરવામાં આવી હતી. આ વાન દ્વારા 1.24 લાખથી વધુ સ્થળ પરના ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા.
ઓગસ્ટ 2026માં 1,625થી વધુ એકમોની તપાસ
ચાલુ વર્ષમાં પણ ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગે કાર્યવાહી તેજ બનાવી હતી. ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન રાજ્યમાં 1,625થી વધુ હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ અને ઢાબાઓ સહિતના ખાદ્ય એકમોનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. ખામીઓ જણાતાં 306 એકમોને સુધારણા નોટિસ આપવામાં આવી હતી, જ્યારે ગંભીર બેદરકારી બદલ 38 એકમો સામે લાયસન્સ રદ કરવા સહિતની કડક કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી.
આ ઉપરાંત અલગથી હાથ ધરાયેલી તપાસમાં 2,238થી વધુ ખાદ્ય વ્યવસાયોની તપાસ અને 2,591 નમૂનાઓ એકત્ર કરવામાં આવ્યા હતા. આશરે ₹93 લાખની કિંમતનો 42,988 કિલોગ્રામ શંકાસ્પદ ખાદ્ય જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો.
વેપારીઓને નિયમોનું પાલન કરવા અપીલ
આરોગ્ય મંત્રીએ રાજ્યના તમામ ફૂડ બિઝનેસ ઓપરેટરો, ખાસ કરીને હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ અને ઢાબા સંચાલકોને ખાદ્ય સુરક્ષાના કાયદા તથા સ્વચ્છતાના નિયમોનું સ્વયંભૂ અને ચુસ્તપણે પાલન કરવા અપીલ કરી છે.
સરકારના આ અભિયાનથી રાજ્યમાં ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તા અને સ્વચ્છતા અંગે વધુ સજાગતા આવશે તેમજ ભેળસેળિયા અને નિયમોનો ભંગ કરતા એકમો સામે કડક કાર્યવાહીનો માર્ગ મોકળો થશે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ‘ઓપરેશન હેલ્થ’ની આ મેગા ડ્રાઈવથી હાઈવેની હોટલો અને રેસ્ટોરન્ટ્સમાં ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનું કેટલું અસરકારક પાલન થાય છે.
