યુએસ ડોલર વિરુદ્ધ વેનેઝુએલા: અમેરિકાએ વેનેઝુએલા સામે મોટી કાર્યવાહી કરી છે. આ કાર્યવાહી પાછળના કારણ વિશે દુનિયાભરમાં ઘણી અટકળો ચાલી રહી છે, પરંતુ વાસ્તવિક કારણ કંઈક બીજી છે
નવી દિલ્હી
અમેરિકાએ તેલ ઉત્પાદક દેશ વેનેઝુએલા પર હુમલો કર્યો છે. અમેરિકાએ વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોને પકડી લીધા છે. અમેરિકન સૈન્ય માદુરો અને તેમની પત્ની સેલિયા ફ્લોરેસને ન્યૂયોર્ક લાવવામાં સફળ રહ્યું. અમેરિકા તેને તેની ગુપ્તચર ટીમ, ડ્રોન અને ડેલ્ટા ફોર્સની સફળતા ગણાવી રહ્યું છે. માદુરોને પકડવા બદલ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતાની પીઠ થપથપાવી રહ્યા છે ત્યારે મોટો પ્રશ્ન એ છે કે અમેરિકાએ વેનેઝુએલા સામે આટલી મોટી કાર્યવાહી કેમ કરી?
વેનેઝુએલાનું સૌથી મોટી ભૂલ શું હતી?
ખરેખર, જ્યારે ટ્રમ્પના હુમલા પાછળ ડ્રગ્સ, આતંકવાદ અને સરમુખત્યારશાહીને મુખ્ય કારણો તરીકે દર્શાવવામાં આવી રહ્યા છે, ત્યારે વાસ્તવિક કારણ કંઈક બીજું હતું. મીડિયા રિપોર્ટ્સ કહે છે કે દક્ષિણ અમેરિકન દેશ વેનેઝુએલાની સૌથી મોટી ભૂલ પેટ્રોડોલરના 50 વર્ષના વર્ચસ્વને પડકારવાની હતી. આ એવી વસ્તુ છે જે અમેરિકા સહન કરી શકતું નથી. તે ઇચ્છતું નથી કે કોઈ પેટ્રોડોલરને પડકારે. ફોક્સ ન્યૂઝ અનુસાર, વેનેઝુએલામાં વિશ્વનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલ ભંડાર છે, 303 અબજ બેરલ, જે વિશ્વના કુલ ભંડારના 18% છે.
યુઆનમાં ચીનને તેલ વેચવા પર અમેરિકા ગુસ્સે હતું
વેનેઝુએલાના પતનની શરૂઆત 2018 માં થઈ જ્યારે વેનેઝુએલાએ પોતાને ડોલરના ચુંગાલમાંથી મુક્ત જાહેર કર્યું. ત્યારથી, વેનેઝુએલાએ યુઆનમાં ચીનને તેલ વેચવાનું શરૂ કર્યું છે. આ અમેરિકા માટે અત્યંત નારાજગીભર્યું હતું, કારણ કે ચીન ઝડપથી વિશ્વનું નેતૃત્વ કરવાની રેસમાં સ્થાન મેળવી રહ્યું છે. અમેરિકા સાથે ચીનની દુશ્મનાવટ સ્પષ્ટ છે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર યુદ્ધ પણ ચાલી રહ્યું છે. 2018 માં, વેનેઝુએલાએ જાહેરાત કરી હતી કે તે ડોલર સિવાય અન્ય ચલણો, જેમ કે યુઆન, યુરો અને રૂબલમાં તેલ માટે ચૂકવણી સ્વીકારશે, જેથી ડોલર પર તેની નિર્ભરતા ઓછી થાય અને ચીન જેવા દેશો સાથે તેના વેપાર સંબંધોનો વિસ્તાર થાય. વેનેઝુએલા પરના હુમલા બાદ, એવી પણ ચર્ચા છે કે યુએસ હસ્તક્ષેપ પછી, ચીનને તેલનો પુરવઠો યુઆનમાં ચૂકવણી સાથે ચાલુ રહેશે, જે તેની ઉર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરશે.
વેનેઝુએલા બ્રિક્સમાં પ્રવેશ ઇચ્છે છે, શું આ ભારત માટે ચિંતાનો વિષય છે?
ત્યારથી, વેનેઝુએલા ભારત, બ્રાઝિલ, ચીન, રશિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકાના જૂથ, BRICS માં જોડાવા માંગે છે. ભારત હવે આ BRICS નું નેતૃત્વ કરે છે, જેણે 1 જાન્યુઆરી, 2026 થી તેનું પ્રમુખપદ સંભાળ્યું છે. ભારત, રશિયા અને ચીન પોતે પણ ડી-ડોલરાઇઝેશનના પક્ષમાં છે. BRICS દેશો પણ તેમના સ્થાનિક ચલણોમાં વેપારને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છે. ભારતે ગયા વર્ષે જ BRICS દેશોને રૂપિયામાં વેપાર કરવાનો અધિકાર આપ્યો હતો.
અમેરિકાની SWIFT ચેનલને બાયપાસ કરવી એ એક મુખ્ય કારણ છે
વેનેઝુએલા દાયકાઓ સુધી ચીનના ડોલર-મુક્ત વેપારને ભંડોળ પૂરું પાડી શકે છે. આ પેટ્રોડોલર માટે એક મોટો પડકાર છે. વેનેઝુએલા, ચીન સાથે મળીને, સીધી ચુકવણી ચેનલો બનાવી રહ્યું હતું જે અમેરિકાના SWIFT ને સંપૂર્ણપણે બાયપાસ કરે છે. અને તેમની પાસે દાયકાઓ સુધી ડી-ડોલરાઇઝેશનને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે પૂરતું તેલ હતું. હકીકતમાં, સમગ્ર યુએસ અર્થતંત્ર પેટ્રોડોલર પર નિર્ભર છે, જે તેના માટે નોંધપાત્ર આધાર પૂરો પાડે છે. ચીને SWIFT ની જગ્યાએ CIPS, 185 દેશોમાં 4,800 બેંકોની સિસ્ટમ બનાવી છે.
સદ્દામ હુસૈને યુરોમાં તેલ વેચ્યું અને તેને ખતમ કરી નાખ્યો
2000 નું વર્ષ હતું જ્યારે ઇરાકી રાષ્ટ્રપતિ સદ્દામ હુસૈને ડોલરના વર્ચસ્વને પડકાર્યો હતો. તે સમયે, ભારત સહિત વિશ્વભરના ટ્રક ટેન્કો પર ઇરાકનું “પાણી” એટલે કે તેલ દેખાતું હતું. સદ્દામ યુરોમાં તેલ વેચવાની જાહેરાત કરી. ગુસ્સે ભરાયેલા અમેરિકાએ 2003 માં ઇરાક પર આક્રમણ કર્યું. જોકે, તે સમયે બહાનું એ હતું કે ઇરાક પાસે સામૂહિક વિનાશના શસ્ત્રો છે. સદ્દામના પતન પછી, વિશ્વને ખબર પડી કે ઇરાક પાસે આવું કંઈ નથી. તે બધું તેલ વિશે હતું.
લિબિયામાં પણ કર્નલ ગદ્દાફીનો નાશ કરવામાં આવ્યો
ધ ગાર્ડિયનમાં પ્રકાશિત એક અહેવાલ અનુસાર, 2009 માં લિબિયામાં પણ આવી જ ઘટનાનું પુનરાવર્તન થયું હતું, જ્યારે કહેવાતા લિબિયન સરમુખત્યાર કર્નલ ગદ્દાફીએ ડોલર અને CFA ફ્રેંક પર આફ્રિકાની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને તેલ સહિત કુદરતી સંસાધનો માટે સ્વતંત્ર આફ્રિકન નાણાકીય વ્યવસ્થા બનાવવા માટે આફ્રિકન ગોલ્ડ દિનાર નામની એક જ, સોના-સમર્થિત આફ્રિકન ચલણ સ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આ યોજના પશ્ચિમી શક્તિઓ માટે ખતરો માનવામાં આવતી હતી અને તેની હત્યા તરફ દોરી ગઈ હતી. હિલેરી ક્લિન્ટનનો એક લીક થયેલ ઈમેલ જણાવે છે કે તેલના બદલામાં માંગવામાં આવતું સોનું આફ્રિકન-સમર્થક ગોલ્ડ દિનારને મજબૂત બનાવવા માટે હતું. 2011 માં નાટોએ લિબિયા પર બોમ્બમારો કર્યો હતો. ગોલ્ડન દિનારનો પણ ગદ્દાફીના મૃત્યુ સાથે અંત આવ્યો.
અમેરિકાએ ચીનના યુઆનને કચડી નાખ્યું
માદુરોના પતન સાથે બનેલી સૌથી મોટી ઘટના એ હતી કે અમેરિકાએ એક જ ઝાટકે યુઆનને કચડી નાખ્યું છે, જે ડોલરને પડકાર આપનાર હતું. તેણે ચીનના સોનાના ભંડારનો પણ નાશ કર્યો, જે તેણે યુઆનને મજબૂત કરવા માટે એકઠા કર્યા હતા. ગયા ડિસેમ્બરમાં, યુએસ હોમલેન્ડ સિક્યુરિટી સલાહકાર સ્ટીફન મિલરે વેનેઝુએલા વિશે એક નિવેદન આપ્યું હતું, જેમાં કહ્યું હતું કે વેનેઝુએલાએ અમેરિકન સંપત્તિ અને સંપત્તિની ચોરી કરી છે.
