મંદિરમાં પરિક્રમા કેવી રીતે કરવી? જાણો કેટલા ફેરા કરવા અને કયા નિયમોનું પાલન કરવું

દરેક દેવતાની પરિક્રમાની સંખ્યા અલગ; શિવલિંગની સંપૂર્ણ પરિક્રમા કેમ નથી કરાતી? જાણો ધાર્મિક માન્યતાઓ

નવી દિલ્હી
હિંદુ ધર્મમાં ભગવાનની પરિક્રમાને વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે. પરિક્રમા એટલે ભગવાનને કેન્દ્રમાં રાખીને શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવથી તેમની આસપાસ પ્રદક્ષિણા કરવી. પરંતુ ઘણા ભક્તોના મનમાં પ્રશ્ન રહે છે કે પરિક્રમા કઈ દિશામાં કરવી, કયા દેવતાની કેટલી પરિક્રમા કરવી અને પરિક્રમા દરમિયાન કયા નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ. આવો જાણીએ પરિક્રમા સંબંધિત ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ વિશે.

પરિક્રમાનું ધાર્મિક મહત્ત્વ

ધાર્મિક ગ્રંથો મુજબ પરિક્રમા ભગવાન પ્રત્યેના સમર્પણ, આસ્થા અને ભક્તિનું પ્રતિક છે. માન્યતા છે કે ભગવાનની પરિક્રમા કરવાથી મન એકાગ્ર બને છે અને આધ્યાત્મિક શાંતિની અનુભૂતિ થાય છે. સ્કંદ પુરાણમાં પણ મંદિર પરિસરમાં પરિક્રમાના મહત્ત્વનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

કયા દેવતાની કેટલી પરિક્રમા કરવી?

પરંપરા અનુસાર અલગ-અલગ દેવતાઓ માટે પરિક્રમાની સંખ્યા જુદી જુદી માનવામાં આવે છે.

• ભગવાન ગણેશ: સામાન્ય રીતે 3 અથવા 5 પરિક્રમા શુભ માનવામાં આવે છે.
• ભગવાન વિષ્ણુ: 4 પરિક્રમા કરવાનું શુભ માનવામાં આવે છે.
• મા દુર્ગા: 1 અથવા 9 પરિક્રમા કરવાની પરંપરા છે.
• સૂર્યદેવ: શક્ય હોય તો 7 પરિક્રમા કરવી શુભ માનવામાં આવે છે.
• ભગવાન શિવ: શિવલિંગની સંપૂર્ણ પરિક્રમા કરવામાં આવતી નથી. જલહરી (સોમસૂત્ર)ને ઓળંગ્યા વગર અર્ધ અથવા પરંપરા મુજબની પરિક્રમા કરવામાં આવે છે.

નોંધ: પરિક્રમાની સંખ્યા અલગ-અલગ મંદિરો અને સ્થાનિક પરંપરાઓ મુજબ બદલાઈ શકે છે.

પરિક્રમા કઈ દિશામાં કરવી?

ધાર્મિક માન્યતા મુજબ પરિક્રમા હંમેશા દક્ષિણાવર્ત, એટલે કે ઘડિયાળની દિશામાં કરવી શુભ માનવામાં આવે છે. પરિક્રમા શરૂ કરીને એ જ દિશામાં પૂર્ણ કરવી જોઈએ.

પરિક્રમા દરમિયાન શું કરવું?

પરિક્રમા કરતી વખતે ભગવાનનું ધ્યાન, નામસ્મરણ અથવા મંત્રજાપ કરવો શુભ માનવામાં આવે છે. મનને શાંત રાખીને સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને એકાગ્રતા સાથે પરિક્રમા કરવાથી આધ્યાત્મિક લાભ મળે છે. આ દરમિયાન નકારાત્મક વિચારો ટાળવા જોઈએ.

આ નિયમોનું ખાસ પાલન કરો

પરિક્રમા દરમિયાન ઉતાવળ કે દોડધામ ન કરવી. શાંતિપૂર્વક અને સામાન્ય ગતિએ ચાલવું જોઈએ. મોબાઇલ પર વાતચીત, હાસ્ય-મજાક અથવા અન્ય ભક્તોને અસુવિધા થાય તેવું વર્તન ટાળવું જોઈએ. મંદિરના નિયમોનું પાલન કરવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.

પરિક્રમા શક્ય ન હોય તો શું કરવું?

જો આરોગ્યની સમસ્યા, વૃદ્ધાવસ્થા અથવા સ્થળની મર્યાદાને કારણે પરિક્રમા કરવી શક્ય ન હોય તો ભગવાન સમક્ષ શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રાર્થના અને ધ્યાન કરવું પણ ધાર્મિક રીતે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.