ઈથેનોલ આધારિત સ્વચ્છ પરિવહનને મળશે વેગ; ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોના વ્યાપક ઉપયોગ સાથે ક્રૂડ ઓઈલની આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ
નવી દિલ્હી
ભારતે સ્વચ્છ ઊર્જા અને હરિત પરિવહન તરફ વધુ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. ઓલ ઈન્ડિયા ડિસ્ટિલર્સ એસોસિએશન (AIDA) અને ભારતીય પ્રૌદ્યોગિકી સંસ્થા (IIT) દિલ્હીએ સંયુક્ત રીતે E20 એટલે કે 20 ટકા ઈથેનોલ મિશ્રણવાળા પેટ્રોલ પછીના તબક્કા માટે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો (FFVs) અંગેનો વ્યાપક રોડમેપ રજૂ કર્યો છે. AIDA ગ્રીન એનર્જી સેમિનાર 2026 દરમિયાન જાહેર કરાયેલા આ શ્વેતપત્રમાં વાહન ટેક્નોલોજી, ઈંધણની કિંમત, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટકાઉ ફીડસ્ટોક અને બજાર વિકાસ સહિતના વિવિધ પાસાંનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.
E20 પછી ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો પર ભાર
ભારતમાં ઈથેનોલ મિશ્રણને પ્રોત્સાહન આપ્યા બાદ હવે આગામી તબક્કા તરીકે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોના વ્યાપક વ્યાવસાયિક ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આવા વાહનોમાં વિવિધ પ્રમાણમાં ઈથેનોલ-પેટ્રોલ મિશ્રણનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. નવા અભ્યાસનો હેતુ દેશમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ઈકોસિસ્ટમને વ્યવહારુ અને વ્યાવસાયિક રીતે સક્ષમ બનાવવાનો છે.
દસ મુદ્દાનો નીતિગત રોડમેપ
AIDA અને IIT દિલ્હીના શ્વેતપત્રમાં દસ મુદ્દાનો પ્રાથમિકતા આધારિત નીતિગત રોડમેપ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં વાહન ટેક્નોલોજીના વિકાસ, ઈંધણની કિંમત નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા, જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટકાઉ ફીડસ્ટોક અને બજારના વિકાસ જેવા મુદ્દાઓને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. આ પગલાંથી ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો માટે અનુકૂળ વાતાવરણ ઊભું કરવાની દિશામાં નીતિ બનાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
ક્રૂડ ઓઈલની આયાત ઘટાડવાનો પ્રયાસ
ભારત હાલમાં પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતોના મોટા હિસ્સા માટે આયાતી ક્રૂડ ઓઈલ પર નિર્ભર છે. દેશમાં ઉપલબ્ધ ઈથેનોલ ઉત્પાદનનો પરિવહન ક્ષેત્રમાં વધુ ઉપયોગ કરવામાં આવે તો પેટ્રોલિયમ ઈંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. શ્વેતપત્રમાં પણ ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા અને ક્રૂડ ઓઈલની આયાતનું ભારણ ઘટાડવા ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજીને મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે.
ઈથેનોલ ઉત્પાદન સાથે ખાદ્ય સુરક્ષાનું સંતુલન
આ પહેલ સાથે CRID India દ્વારા ‘Towards a Sustainable Bioenergy Future for India’ નામનો અભ્યાસ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ઈથેનોલ ઉત્પાદન વધારતી વખતે ખાદ્ય સુરક્ષા, કૃષિ સ્થિરતા, જમીન અને જળ સંસાધનો વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
અભ્યાસ મુજબ, 2023-24 દરમિયાન ઈથેનોલ સાથે સંકળાયેલી કૃષિ જમીન આશરે 3.46 મિલિયન હેક્ટર હતી, જે ભારતના કુલ પાક વિસ્તારના લગભગ 1.58 ટકા જેટલી છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે યોગ્ય આયોજન અને સંસાધનોના સંતુલિત ઉપયોગ સાથે બાયોફ્યુઅલ ઉત્પાદન અને ખાદ્ય સુરક્ષા બંનેને આગળ વધારી શકાય છે.
ગ્રામ્ય અર્થતંત્રને પણ મળી શકે વેગ
દેશમાં ઈથેનોલનું ઉત્પાદન કૃષિ ક્ષેત્ર અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર સાથે સીધું જોડાયેલું હોવાથી આ નીતિથી ખેડૂતો અને સંબંધિત ઉદ્યોગોને પણ લાભ મળવાની સંભાવના છે. સ્થાનિક સ્તરે ફીડસ્ટોકનું ઉત્પાદન અને તેનો ઈથેનોલમાં ઉપયોગ વધવાથી ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન મળી શકે છે.
નેટ-ઝીરો લક્ષ્યો તરફ મહત્વપૂર્ણ પગલું
AIDA, IIT દિલ્હી અને CRID Indiaના અભ્યાસોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ સપ્લાય અને ડિમાન્ડ બંને સ્તરે ટકાઉ ઊર્જા વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો છે. ટકાઉ ઈથેનોલ ઉત્પાદન સાથે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોનો ઉપયોગ વધારવાથી ભારતના હરિત પરિવહનને વેગ મળી શકે છે. સાથે જ લાંબા ગાળે ઊર્જા સુરક્ષા, ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર અને ભારતના નેટ-ઝીરો લક્ષ્યોને આગળ વધારવામાં આ રોડમેપ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
