એપ્રિલ 2029થી પ્રદૂષણ નિયંત્રણના નવા માપદંડો લાગુ કરવાની તૈયારી; કાર, SUV અને ભારે વાહનોના ઉત્સર્જન પર વધશે નિયંત્રણ, ટાયર અને બ્રેકમાંથી નીકળતી ધૂળને પણ આવરી લેવાશે
નવી દિલ્હી
વાહનોમાંથી નીકળતા પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવા અને હવાની ગુણવત્તામાં સુધારો લાવવાના હેતુથી કેન્દ્ર સરકાર ભારત સ્ટેજ-7 (BS-VII) ઉત્સર્જનના નવા માપદંડો લાગુ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ નિયમો એપ્રિલ 2029થી તબક્કાવાર લાગુ કરવાની યોજના છે. જોકે, નવા નિયમોને લઈને વાહનચાલકોમાં ઊભી થયેલી ચિંતાઓ વચ્ચે મહત્વની વાત એ છે કે BS-VII લાગુ થવાથી રસ્તા પર દોડતાં જૂનાં વાહનોને આપમેળે ભંગારમાં મોકલવાની કે તેમનું રજિસ્ટ્રેશન રદ કરવાની જોગવાઈ નથી. નવા માપદંડો મુખ્યત્વે નિર્ધારિત સમયમર્યાદા પછી ઉત્પાદિત થતાં નવાં વાહનોને લાગુ પડશે.
જૂનાં વાહનચાલકોને મોટી રાહત
BS-VII નિયમો લાગુ થવાથી હાલનાં BS-VI અથવા તેનાથી જૂના ઉત્સર્જન ધોરણો ધરાવતા વાહનો પર સીધી અસર થવાની નથી. માત્ર નવા નિયમો અમલમાં આવવાને કારણે જૂની કાર કે SUVનું રજિસ્ટ્રેશન રદ નહીં થાય અને વાહનની માન્યતા પણ આપમેળે સમાપ્ત નહીં થાય.
જૂનાં વાહનો માટે લાગુ પડતા રજિસ્ટ્રેશન, ફિટનેસ અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પ્રમાણપત્ર (PUC) સંબંધિત નિયમો યથાવત્ રહેશે. જોકે, વાહનની ઉંમર, ફિટનેસ કે અન્ય સ્થાનિક નિયમોને કારણે લાગુ પડતી અલગ જોગવાઈઓનું પાલન કરવું પડશે. તેથી BS-VIIના આગમનને જૂનાં વાહનો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ તરીકે જોવું યોગ્ય નથી.
તબક્કાવાર અમલની યોજના
નવા ઉત્સર્જન માપદંડોનો અમલ એકસાથે કરવાને બદલે અલગ-અલગ પ્રકારનાં વાહનો માટે તબક્કાવાર કરવાની યોજના દર્શાવવામાં આવી છે.
- એપ્રિલ 2029થી: નવી કાર અને SUV માટે નવા માપદંડો લાગુ કરવાની યોજના છે.
- 2030થી: નાના માલવાહક વાહનો અને પિકઅપ વાનને આવરી લેવાની જોગવાઈ સૂચવાઈ છે.
- એપ્રિલ 2031થી: બસ, ભારે ટ્રક અને અન્ય મોટા વ્યાવસાયિક વાહનો માટે નવા નિયમો લાગુ કરવાની યોજના છે.
- ટુ-વ્હીલર: બાઈક અને સ્કૂટર માટેની અમલ તારીખ અંગે અંતિમ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા જરૂરી રહેશે.
આ સમયમર્યાદાઓ અંગે અંતિમ સરકારી નોટિફિકેશન અને વાહનના વર્ગ પ્રમાણેની જોગવાઈઓને આધારે જ ચોક્કસ અમલ નક્કી થશે.
સૂક્ષ્મ પ્રદૂષક કણો પર વધુ ધ્યાન
BS-VIIનો મુખ્ય ઉદ્દેશ નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ, હાઇડ્રોકાર્બન અને સૂક્ષ્મ રજકણો જેવા હાનિકારક પ્રદૂષકોને નિયંત્રિત કરવાનો છે. કાર અને SUVમાં પ્રદૂષકોની કેટલીક મર્યાદાઓ હાલના BS-VI સ્તરની નજીક રહી શકે છે, પરંતુ સૂક્ષ્મ કણોના પરીક્ષણમાં વધુ કડકાઈ લાવવાની યોજના છે.
હાલમાં 23 નેનોમીટર સુધીના કણો પર આધારિત પરીક્ષણની જગ્યાએ 10 નેનોમીટર સુધીના અતિસૂક્ષ્મ કણોને પણ માપવાની જોગવાઈ સૂચવવામાં આવી છે. આવા કણો શ્વસનતંત્રના ઊંડા ભાગ સુધી પહોંચી શકે છે અને આરોગ્ય માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ટ્રક અને બસ માટે કડક માપદંડો
ભારે વાહનોમાંથી થતા પ્રદૂષનમાં ઘટાડો લાવવા વધુ કડક ધોરણો સૂચવવામાં આવ્યા છે. ઉપલબ્ધ પ્રસ્તાવિત વિગતો અનુસાર, કેટલાક પ્રદૂષકોના ઉત્સર્જનમાં આશરે 20થી 50 ટકા સુધી ઘટાડો કરવાનો લક્ષ્યાંક હોઈ શકે છે. જોકે, વાસ્તવિક ઘટાડો વાહનના પ્રકાર અને અંતિમ નક્કી કરાયેલા માપદંડો પર આધારિત રહેશે.
હવે ટાયર અને બ્રેકની ધૂળ પણ નિયંત્રણમાં
નવા માપદંડોની વિશેષતા એ છે કે તેમાં માત્ર એન્જિન અને સાયલેન્સરમાંથી નીકળતા ઉત્સર્જનને જ નહીં, પરંતુ ટાયર ઘસાવાથી અને બ્રેક મારતી વખતે પેદા થતી ધૂળને પણ મહત્ત્વ આપવામાં આવશે. આ કણો હવામાં ભળીને પ્રદૂષણમાં વધારો કરી શકે છે.
આ પડકારને પહોંચી વળવા ઓછો ઘસારો પેદા કરતાં ટાયર અને બ્રેકના ઘટકો, બ્રેક ડસ્ટને નિયંત્રિત કરવાની ટેક્નોલોજી તથા ઇલેક્ટ્રિક વાહનોમાં રિજનરેટિવ બ્રેકિંગ જેવી પદ્ધતિઓનું મહત્ત્વ વધી શકે છે. જોકે, દરેક વાહનમાં બ્રેક ડસ્ટ ફિલ્ટર અથવા કોઈ ચોક્કસ ટેક્નોલોજી ફરજિયાત બનશે કે નહીં, તે અંતિમ નિયમો પરથી જ સ્પષ્ટ થશે.
સારાંશમાં, BS-VIIનો હેતુ જૂનાં વાહનોને રસ્તા પરથી હટાવવાનો નહીં, પરંતુ નવા વાહનોને વધુ સ્વચ્છ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ બનાવવાનો છે. વાહન ખરીદવાનું આયોજન કરતા લોકોએ અંતિમ સરકારી જાહેરાત અને અમલની સમયમર્યાદા પર નજર રાખવી જરૂરી છે.
