ડીઆરઆઈની મોટી કાર્યવાહી : મારિયાનીમાં બે શખ્સોની અટકાયત, વન્યજીવ સંરક્ષણ કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી
ગૌહાટી :
આસામના મારિયાની વિસ્તારમાં વન્યજીવોની ગેરકાયદે હેરાફેરી અંગે મળેલી બાતમીના આધારે ડિરેક્ટોરેટ ઓફ રેવન્યુ ઇન્ટેલિજન્સ (ડીઆરઆઈ)એ મોટી કાર્યવાહી કરી હતી. બંદર ચાલિયા ગામના ગ્રાઉન્ડ પરથી બે વ્યક્તિઓને અટકાવી તેમની તપાસ કરતાં તેમની પાસેથી 86 જીવતી ટોકે ગેકો મળી આવી હતી. ટોકે ગેકો ભારતના પૂર્વોત્તર વિસ્તારોમાં જોવા મળતી ગરોળીની એક મોટી પ્રજાતિ છે, જેની ગેરકાયદે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારે માંગ હોવાનું જણાવાય છે.
ડીઆરઆઈની કાર્યવાહી દરમિયાન મળી આવેલી 86 ટોકે ગેકોને વન્યજીવ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972 હેઠળ જપ્ત કરવામાં આવી હતી. બંને આરોપીઓ અને જીવતી ટોકે ગેકોને આગળની કાર્યવાહી માટે આસામના મારિયાની રેન્જ ફોરેસ્ટ ઓફિસને સોંપવામાં આવ્યા છે. વન વિભાગ દ્વારા કાયદાની સંબંધિત જોગવાઈઓ હેઠળ આગળની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
ટોકે ગેકોને કાયદાકીય રક્ષણ
ટોકે ગેકોને વન્યજીવ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972ની અનુસૂચિ-1માં સામેલ કરવામાં આવી છે. ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને નિયંત્રિત કરવા માટે તેનો સમાવેશ CITESના પરિશિષ્ટ-IIમાં કરવામાં આવ્યો છે. તેના કારણે ટોકે ગેકોના ગેરકાયદે પકડવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર નિયંત્રણ છે.
ટોકે ગેકો ભારતની સૌથી મોટી ગેકો પ્રજાતિઓમાંની એક ગણાય છે. ભારતમાં તે મુખ્યત્વે પૂર્વોત્તર રાજ્યો અને પશ્ચિમ બંગાળમાં જોવા મળે છે. આ છિપકલી જંગલો ઉપરાંત ગ્રામ્ય અને શહેરી વિસ્તારોમાં તેમજ વૃક્ષો પર પણ જોવા મળી શકે છે.
2018માં આસામ સરકારે ટોકે ગેકો અને આસામિયા ડે ગેકોને જોખમમાં રહેલી પ્રજાતિઓની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.
ટોકે ગેકોની ચામડી સામાન્ય રીતે વાદળી-ભૂખરા રંગની હોય છે અને તેના શરીર પર હળવા પીળાથી લઈને ઘેરા લાલ રંગના ધબ્બા જોવા મળે છે. તેની લંબાઈ આશરે 11થી 19 ઇંચ અને વજન લગભગ 150થી 400 ગ્રામ સુધી હોવાનું જણાવાય છે.
ટોકે ગેકોની ગેરકાયદે હેરાફેરી પાછળનું એક મુખ્ય કારણ પરંપરાગત એશિયન દવાઓમાં તેના વિવિધ અંગોના ઉપયોગ અંગેની માન્યતાઓ હોવાનું કહેવાય છે. તેના આંતરિક અંગો, માંસ અને જીભનો ઉપયોગ અસ્થમા, કેન્સર, ડાયાબિટીસ, નપુંસકતા અને ચામડીના રોગોની સારવારમાં થાય છે તેવા દાવાઓ કરવામાં આવે છે. જોકે, આવા ઔષધીય ઉપયોગ અંગેના અનેક દાવાઓ વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયેલા નથી.
કાળા બજારમાં કરોડો રૂપિયાની કિંમતના દાવા
ટોકે ગેકોની કિંમત તેના કદ, વજન અને ગેરકાયદે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં માંગના આધારે નક્કી થતી હોવાનું જણાવાય છે. વિવિધ અહેવાલોમાં તેની ગ્રે-માર્કેટ કિંમત ₹20 હજારથી શરૂ થઈને એક ટોકે ગેકો માટે ₹1 કરોડ સુધી હોવાના દાવા કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, આટલી ઊંચી કિંમતના દાવાઓને સત્તાવાર બજાર કિંમત તરીકે જોવું યોગ્ય નથી.
2009 બાદ તસ્કરીમાં વધારો
વન્યજીવ વેપાર પર નજર રાખતી સંસ્થા ટ્રાફિક અનુસાર, 2009 પછી ટોકે ગેકોના ગેરકાયદે શિકાર અને વેપારમાં વધારો નોંધાયો હતો. તે સમયે તેની જીભ અને આંતરિક અંગોને એચઆઈવી અને કેન્સરની સારવાર માટે સંભવિત ઉપાય તરીકે જોવામાં આવતાં હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. ચીન અને મલેશિયા સહિતના દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ દેશોમાં તેની ગેરકાયદે હેરાફેરી થતી હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
