‘અલગ-અલગ દેશો, અલગ-અલગ વિમાનો અને અનુભવો, પરંતુ આકાશ એક જ’: ભવિષ્યની સૈન્યશક્તિમાં ટેક્નોલોજી, ઝડપ અને વિશ્વાસની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ બનશે
જોધપુર
કેન્દ્રીય રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહે શનિવારે જોધપુર એરફોર્સ સ્ટેશન ખાતે બહુરાષ્ટ્રીય હવાઈ સૈન્ય અભ્યાસ ‘તરંગ શક્તિ 2026’ની બીજી આવૃત્તિમાં ભાગ લેનારા દેશોના પ્રતિનિધિઓ અને સૈન્ય અધિકારીઓને સંબોધિત કર્યા હતા. ભારતીય વાયુસેના દ્વારા 26 સપ્ટેમ્બરથી 12 ઓક્ટોબર, 2026 દરમિયાન આયોજિત આ અભ્યાસમાં સાત મિત્ર દેશોની વાયુસેનાઓ અને 32 નિરીક્ષક દેશોએ ભાગ લીધો છે. ઓસ્ટ્રેલિયા, બાંગ્લાદેશ, ફ્રાન્સ, જર્મની, શ્રીલંકા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને અમેરિકાની વાયુસેનાઓની ભાગીદારીએ આ અભ્યાસને આંતરરાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ સહયોગનું મહત્ત્વપૂર્ણ મંચ બનાવ્યું છે.
રક્ષામંત્રીએ અભ્યાસના સફળ આયોજન બદલ ભારતીય વાયુસેના અને તેમાં સંકળાયેલી તમામ સંસ્થાઓ તથા કર્મચારીઓને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. તેમણે ભાગ લેનારા દેશોના યોગદાનની પ્રશંસા કરતાં જણાવ્યું હતું કે આવા અભ્યાસો પરસ્પર સમજણ, વ્યાવસાયિક જ્ઞાન અને સંયુક્ત કામગીરીની ક્ષમતાને મજબૂત બનાવે છે.
આધુનિક યુદ્ધમાં ટેક્નોલોજી અને ઝડપ નિર્ણાયક
રાજનાથ સિંહે જણાવ્યું હતું કે આધુનિક યુદ્ધની પ્રકૃતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. હવે યુદ્ધ માત્ર જમીન, સમુદ્ર અને હવાઈ ક્ષેત્ર પૂરતું સીમિત રહ્યું નથી, પરંતુ અવકાશ, સાયબર ક્ષેત્ર, ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સ્પેક્ટ્રમ અને માહિતી ક્ષેત્ર પણ તેમાં મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહ્યાં છે. ડ્રોન, માનવરહિત પ્રણાલીઓ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ઇલેક્ટ્રોનિક વૉરફેર અને લાંબા અંતરની ચોકસાઈપૂર્ણ શસ્ત્રપ્રણાલીઓ આધુનિક સૈન્ય કામગીરીને નવી દિશા આપી રહી છે.
તેમણે કહ્યું હતું કે, “ભવિષ્યની સૈન્યશક્તિ આપણી પાસે કેટલાં પ્લેટફોર્મ છે તેના કરતાં વધુ, કેટલી ઝડપથી માહિતી મેળવી શકીએ છીએ, તેને સમજી શકીએ છીએ, નિર્ણય લઈ શકીએ છીએ અને કાર્યવાહી કરી શકીએ છીએ તેના આધારે નક્કી થશે.” તેમણે બદલાતા ભૂરાજકીય પરિદૃશ્ય વચ્ચે સતત સતર્કતા અને ટેક્નોલોજીકલ ક્ષમતાઓના વિકાસની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા ભારતની રાષ્ટ્રીય નીતિ
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતાને રાષ્ટ્રીય નીતિ તરીકે અપનાવી હોવાનું જણાવતાં રક્ષામંત્રીએ કહ્યું હતું કે લાંબા સમય સુધી ચાલતા સંઘર્ષો અને અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિઓમાં દેશ પોતાની સુરક્ષા જાળવી શકે તે માટે શસ્ત્રો અને મહત્ત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ ટેક્નોલોજીનું સ્વદેશી ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા હોવી જરૂરી છે.
તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આત્મનિર્ભર ભારતનો અર્થ વિશ્વથી અલગ રહેવું નથી, પરંતુ મહત્ત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ ટેક્નોલોજીનું સ્વદેશી સ્તરે ડિઝાઇન, વિકાસ, ઉત્પાદન, જાળવણી અને અપગ્રેડ કરવાની ક્ષમતા વિકસાવવી છે.
આ સંદર્ભમાં તેમણે તેજસ લડાકુ વિમાન, ધ્રુવ, રુદ્ર, પ્રચંડ અને લાઇટ યુટિલિટી હેલિકોપ્ટર, આકાશ હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી, AESA રડાર તથા માનવરહિત અને એરોસ્પેસ ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે ભારતની પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) કાર્યક્રમને પાંચમી પેઢીના સ્ટેલ્થ લડાકુ વિમાનની ટેક્નોલોજી હાંસલ કરવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવ્યું હતું. અદ્યતન વિમાન એન્જિનના વિકાસ અને સંયુક્ત ઉત્પાદન માટે પણ સહયોગની તકો શોધવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
‘સંરક્ષણ સંબંધો ટેક્નોલોજી અને વિશ્વાસ પર આધારિત હશે’
રક્ષામંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતે સ્વદેશી ક્ષમતાઓ મજબૂત કરવાની સાથે વિશ્વસનીય ભાગીદાર દેશો સાથે સંશોધન, સંયુક્ત વિકાસ, ઉત્પાદન, જાળવણી, તાલીમ અને નવીનતાના ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું હતું કે, “ભવિષ્યના સંરક્ષણ સંબંધો માત્ર પ્લેટફોર્મ પર નહીં, પરંતુ ટેક્નોલોજી અને વિશ્વાસ પર આધારિત હશે.”
તેમના મતે, ભારતે જરૂર પડે ત્યારે સ્વતંત્ર રીતે કાર્યવાહી કરવાની ક્ષમતા જાળવવાની સાથે અન્ય દેશોના હિતો અને જવાબદારીઓ એકરૂપ થાય ત્યારે તેમની સાથે અસરકારક રીતે કામગીરી કરવા પણ સક્ષમ બનવું જોઈએ.
‘તરંગ શક્તિ’થી સંયુક્ત કામગીરીની ક્ષમતા મજબૂત બનશે
રક્ષામંત્રીએ ‘તરંગ શક્તિ’ને વિવિધ દેશોની વાયુસેનાઓ વચ્ચે કાર્યપદ્ધતિ, મિશન આયોજન અને ટેક્નિકલ જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન માટે મહત્ત્વપૂર્ણ મંચ ગણાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે, “અલગ-અલગ દેશો, અલગ-અલગ વિમાનો, અલગ-અલગ અનુભવો, પરંતુ આકાશ એક જ—આ જ તરંગ શક્તિનો સંદેશ છે.”
વર્ષ 2024માં યોજાયેલી પ્રથમ આવૃત્તિની સફળતા બાદ આ બીજી આવૃત્તિમાં લડાકુ, પરિવહન, દેખરેખ અને હવામાં જ ઇંધણ ભરવાની ક્ષમતા ધરાવતા વિમાનોનો સમાવેશ થયો છે. સ્વદેશી તેજસ વિમાન અને પ્રચંડ લાઇટ કોમ્બેટ હેલિકોપ્ટરની ભાગીદારીએ ભારતની એરોસ્પેસ ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન ક્ષમતાઓને પણ ઉજાગર કરી છે.
રક્ષામંત્રીએ ભારતીય વાયુસેનાને અભ્યાસમાંથી મળેલા અનુભવોને તાલીમ, વ્યૂહરચના, ટેક્નોલોજી અને ભાવિ ક્ષમતા વિકાસમાં સામેલ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. કાર્યક્રમમાં ચીફ ઑફ ડિફેન્સ સ્ટાફ જનરલ એન. એસ. રાજા સુબ્રમણી, વાયુસેના પ્રમુખ એર ચીફ માર્શલ એ. પી. સિંહ, નૌકાદળ પ્રમુખ એડમિરલ કૃષ્ણા સ્વામીનાથન સહિત સંરક્ષણ મંત્રાલયના અધિકારીઓ અને ભાગ લેનારા દેશોના પ્રતિનિધિઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
અભ્યાસ દરમિયાન વ્યાવસાયિક ચર્ચાઓ, ઔદ્યોગિક મુલાકાતો, યોગ સત્રો, ઐતિહાસિક સ્થળોની મુલાકાત અને આંતરરાષ્ટ્રીય સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ‘તરંગ શક્તિ 2026’ ભારતની સંરક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા, આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને આધુનિક યુદ્ધ માટેની તૈયારીને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પહેલ બની છે.
