નવી દિલ્હી
રાજસ્થાનના થારથી લઈને અફઘાનિસ્તાનના સહારા રણ સુધી ઊંટો સદીઓથી લોકોના જીવનનો અભિન્ન અંગ રહ્યા છે. તેમને ‘રણનું જહાજ’ કહેવામાં આવે છે, પરંતુ હાલમાં વધતા તાપમાન અને અન્ય કારણોસર તેમની સંખ્યામાં ઝડપથી ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. આ ભયંકર સંકટને કારણે આ મજબૂત પ્રાણીઓનું અસ્તિત્વ જોખમમાં મુકાયું છે.
અફઘાનિસ્તાન અને આફ્રિકામાં ઊંટો પર વધતું તાપમાન અને સંકટ
દુનિયામાં સૌથી વધુ એક કૂબડાવાળા ઊંટો ઉત્તર આફ્રિકા અને હોર્ન ઓફ આફ્રિકામાં જોવા મળે છે. ઇથોપિયાનો અફાર વિસ્તાર અહીં જ આવેલો છે, જ્યાં ઘાસ ફેરવતા લોકો રણમાંથી મીઠું લઈ જતા ઊંટોના કાફલાને માર્ગદર્શન આપે છે. અફારના સોમેરામાં અંદાજે 500 ઊંટોના માલિક અલી ઉમરે જણાવ્યું કે, તેમણે ભીષણ ગરમીના કારણે માત્ર એક જ મહિનામાં પોતાના ઘણા ઊંટોના બચ્ચા ગુમાવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે હવે ગરમી સહનશક્તિની બહાર થઈ ગઈ છે.
વૈજ્ઞાનિકો અને પ્રાણી કલ્યાણ માટે કામ કરતી સંસ્થાઓ પણ આ વાતની પુષ્ટિ કરે છે. વર્ષ 2025માં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસ મુજબ, આબોહવા પરિવર્તન અને હવામાનમાં અચાનક બદલાવને કારણે ઊંટોના સ્વાસ્થ્ય, ઉત્પાદકતા અને પ્રજનન ક્ષમતા પર ભારે વિપરીત અસર પડી છે. આ જ વર્ષે જૂન મહિનામાં આવેલા એક રિસર્ચમાં સામે આવ્યું છે કે પડોશી દેશ સોમાલિયામાં પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર છે, જ્યાં દુષ્કાળના કારણે ઊંટોના મોત એક મોટા સંકટ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.
ભારતના રાજસ્થાનમાં ઝડપથી ઘટી રહી છે ઊંટોની સંખ્યા
ઊંટો પરનું આ સંકટ માત્ર આફ્રિકા પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની અસર ભારતના થારના રણમાં પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. રાજસ્થાનના આ વિસ્તારમાં ઊંટોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે. જો કે, ભારતમાં આ સંકટનું મુખ્ય કારણ અલગ છે. અરબ ન્યૂઝના રિપોર્ટ અનુસાર, થાર વિસ્તારમાં નવી પેઢીની ઊંટો પાળવામાં રુચિ સતત ઓછી થઈ રહી છે.
ભારતમાં સૌથી વધુ ઊંટો માત્ર રાજસ્થાનમાં જ જોવા મળે છે. પરંતુ છેલ્લા એક દાયકામાં તેમની સંખ્યામાં આશ્ચર્યજનક રીતે 70 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. રાજ્યના પશુપાલન વિભાગના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, વર્ષ 2012માં ઊંટોની સંખ્યા અંદાજે 7,46,000 હતી, જે ઘટીને વર્ષ 2025માં માત્ર 2,13,000 જ રહી ગઈ છે. આ વલણ ચિંતાજનક છે કારણ કે રણની સંસ્કૃતિ અને પરંપરાગત જીવનશૈલી સાથે ઊંટોનો ઊંડો સંબંધ જોડાયેલો છે. જો સમયસર યોગ્ય પગલાં નહીં ભરવામાં આવે, તો રણનું આ પ્રતિક ગણાતું પ્રાણી ભવિષ્યમાં માત્ર પુસ્તકો કે ઇતિહાસના પન્નાઓમાં જ જોવા મળશે.
