ગુજરાતમાં 41.20 લાખથી વધુ જૂના વાહનોનો ખડકલો, સ્ક્રેપ પોલિસી છતાં લોકો વાહન ભંગારમાં આપવા તૈયાર નહીં

રોડ ટેક્સમાં રાહતનું ‘ગાજર’ પણ ન ચાલ્યું; નવા વાહનોની ઊંચી કિંમત અને ઓછા વળતરે સરકારી યોજના સામે પડકાર

અમદાવાદ:

ગુજરાતમાં 15 વર્ષથી વધુ જૂના વાહનોની સંખ્યા 41.20 લાખને પાર પહોંચી ગઈ છે. આ જૂના અને ખખડધજ વાહનો રસ્તા પર અકસ્માતનું જોખમ વધારવાની સાથે હવાનું પ્રદૂષણ વધારવામાં પણ ભાગ ભજવી રહ્યા છે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા વાહન સ્ક્રેપિંગને પ્રોત્સાહન આપવા વિવિધ રાહતો અને નિયમો અમલમાં મૂકાયા હોવા છતાં મોટી સંખ્યામાં વાહનો હજુ રસ્તા પર દોડી રહ્યા છે. સરકાર દ્વારા રોડ ટેક્સમાં રાહતનું પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે, છતાં સ્ક્રેપ પોલિસી અપેક્ષા મુજબ અસરકારક સાબિત થઈ નથી.

અમદાવાદમાં સૌથી વધુ જૂના વાહનો

સત્તાવાર આંકડા મુજબ રાજ્યમાં 15 વર્ષથી વધુ જૂના વાહનોની સંખ્યા 41.20 લાખથી વધુ છે. તેમાં અમદાવાદ જિલ્લામાં સૌથી વધુ 20.58 લાખથી વધુ જૂના વાહનો નોંધાયા છે. રાજકોટમાં આશરે 7.36 લાખ, સુરતમાં 2 લાખ અને વડોદરામાં 1.35 લાખથી વધુ જૂના વાહનો હોવાનું સામે આવ્યું છે.

આ જૂના વાહનોમાં 6.34 લાખથી વધુ કાર, આશરે 1.76 લાખ ટ્રક, 1.11 લાખથી વધુ ટ્રેક્ટર અને 1.34 લાખથી વધુ પેસેન્જર રિક્ષાનો સમાવેશ થાય છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં જૂના વાહનો રસ્તા પર હોવાના કારણે વાહન સલામતી અને પર્યાવરણ બંને સામે પડકાર ઊભો થયો છે.

સરકારી વાહનોને સ્ક્રેપ કરવાની પ્રક્રિયા

નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ રાજ્ય સરકારના 15 વર્ષથી જૂના વાહનો, એસ.ટી. બસો તેમજ સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓના જૂના વાહનોને તબક્કાવાર સ્ક્રેપ કરવામાં આવી રહ્યા છે. બીજી તરફ, ખાનગી વાહનો માટે પણ 15 વર્ષ પૂર્ણ થયા બાદ ફિટનેસ સર્ટિફિકેટની પ્રક્રિયા વધુ કડક બનાવવામાં આવી છે.

15 વર્ષ જૂની ખાનગી કારના પુનઃરજિસ્ટ્રેશન માટેની ફીમાં પણ વધારો કરવામાં આવ્યો છે. સરકારનો હેતુ જૂના વાહનોને રસ્તા પરથી દૂર કરીને માલિકોને નવા અને વધુ સલામત વાહનો તરફ વાળવાનો છે. જોકે, જમીની સ્તરે આ નીતિની અસર મર્યાદિત જોવા મળી રહી છે.

ઓછું વળતર બન્યું મોટો અવરોધ

વાહન સ્ક્રેપ કરાવ્યા બાદ મળતું આર્થિક વળતર અનેક વાહન માલિકોને પૂરતું આકર્ષક લાગતું નથી. બીજી તરફ નવા વાહનોની કિંમતમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. રોડ ટેક્સમાં મળતી રાહત અથવા અન્ય લાભો હોવા છતાં જૂનું વાહન વેચીને નવું વાહન ખરીદવાનો ખર્ચ મધ્યમ વર્ગ માટે મોટો બોજ બની રહે છે.

સ્ક્રેપિંગ સેન્ટરોની અછત અને પ્રક્રિયા પણ મુશ્કેલ

રાજ્યમાં સત્તાવાર વાહન સ્ક્રેપિંગ સેન્ટરોની ઉપલબ્ધતા અને પ્રક્રિયાની સરળતા પણ મહત્વનો મુદ્દો છે. વાહન જમા કરાવવું, જરૂરી દસ્તાવેજો પૂરા કરવા અને સ્ક્રેપિંગ સર્ટિફિકેટ મેળવવાની પ્રક્રિયા કેટલાક લોકો માટે સમય માંગી લેતી હોવાથી તેઓ સરકારી વ્યવસ્થા કરતાં સ્થાનિક ભંગાર વેપારીઓને વધુ પસંદ કરે છે.

સ્થાનિક ભંગાર બજાર સાથે સીધી સ્પર્ધા

સ્થાનિક ભંગાર બજારમાં વાહનના સ્પેર પાર્ટ્સ અને અન્ય ઉપયોગી ભાગો અલગથી વેચી શકાતા હોવાથી વાહન માલિકોને ઘણી વખત વધુ રોકડ રકમ મળતી હોય છે. કાગળિયાની પ્રક્રિયા પણ ઓછી હોવાથી લોકો સત્તાવાર સ્ક્રેપિંગ સેન્ટર કરતાં સ્થાનિક ભંગાર વેપારીઓ તરફ વળે છે.

જૂના વાહનો સાથે ભાવનાત્મક જોડાણ પણ કારણ

ખાસ કરીને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં જૂની કાર, જીપ, ટ્રેક્ટર અને અન્ય વાહનો હજુ પણ સારી રીતે કામ કરતા હોવાથી માલિકો તેને સ્ક્રેપ કરાવવા તૈયાર થતા નથી. આર્થિક મર્યાદા અને વાહન સાથેનું ભાવનાત્મક જોડાણ પણ સ્ક્રેપ પોલિસીના અમલમાં અવરોધરૂપ બની રહ્યું છે.

સરકાર માટે હવે માત્ર રોડ ટેક્સમાં રાહત આપવાને બદલે સ્ક્રેપિંગની પ્રક્રિયા સરળ બનાવવી, યોગ્ય આર્થિક વળતર આપવું અને સત્તાવાર સ્ક્રેપિંગ સેન્ટરોનું નેટવર્ક વધારવું જરૂરી બન્યું છે. અન્યથા 41.20 લાખથી વધુ જૂના વાહનોને રસ્તા પરથી દૂર કરવાનો સરકારનો હેતુ લાંબો સમય અધૂરો રહી શકે છે.